Jump to content

1971 Ugandan coup d'etat

Bisangiddwa ku Wikipedia

Okuwamba gavumenti ya Uganda mu 1971 kwali kuwamba gavumenti ya magye okwasuula pulezidenti wa Uganda Milton Obote . Okuwamba gavumenti kwaliwo nga 25,Ogusooka 1971, Obote bwe yali yeetabye mu lukiiko lw’abakulembeze ab'ensi ezaali mu ttwale erya Bungereza e Singapore, era nga kwategekebwa Idi Amin, omuduumizi w’amagye ga Uganda mu kiseera ekyo.[1] Olw’ensonga ezitali zimu, enkolagana wakati wa Obote ne Amin —omuduumizi w’amagye ge —yali efuuse nzibu nyo. Olukwe lwa Amin (nga kigambibwa nti lwali wansi w’obukulembeze bwa Yisirayiri) okusinga lwava ku kweraliikirira okusigala ng’alina obuyinza ku magye, ekyali kimukakasa obukuumibwe ng'omuntu. Oluvannyuma lw’okuwamba gavumenti okutuuka ku buwanguzi, Amin yeetuuza ku ntebe ey'obwapulezidenti; okufuga —okutuusa mu 1979 —nga kiragiro ku ggwanga eryavu. Atera n'okwogerwako ng’omu ku bannakyemalira abakyasinza obukambwe mu byafaayo by’eby'obufuzi eby’omulembe guno.

Enjawukana wakati wa Amin ne Obotevkwali kutandise, nga yeeyongera olw’obuwagizi Amin bwe yali azimbye mu magye ng’ayingiza abantu okuva mu kitundu kya West Nile, okwenyigira mu bikwekweto okuwagira obujeemu mu bugwanjuba bwa Sudan n’okugezaako okutta Obote obulamu bwa Obote mu 1969. Mu Ogw'ekkumi 1970, Obote yakwata obuyinza okutwalira awamu ku magye, n’akendeeza Amin okuva mu kifo kye ng’amagye okutwaliza awamu omutwe ku ogwo ogw’okuduumira amagye. [2]

Gavumenti ya Obote yagoberera enkola ya Omwoyo gwa Afirika, eyakyankalanya gavumenti ya Bungereza ne Yisirayiri, zombi ne zikuuma okubeerawo okw’amaanyi mu Uganda. Obote yawagira enteekateeka ez’enjawulo ez’obwetwaze mu bugwanjuba bwa Afrika era n’awakanya okutunda ebyokulwanyisa bya Bungereza eri gavumenti ya South Afrika ey’obusosoze mu langi, nga yeetabye mu lukiiko lw’abakulembeze b'ensi ezali mu ttwale erya Bungereza olwa 1971 okusobola okukola ku nsonga eno.[3] Gavumenti ya Bungereza nayo yali ewakanya enkola ya Obote eya Move to the Left, enkola ezaali zigenderera enkola ya socialist ezaalemesa emirimu gy’ebitongole by’ensi yonna; okugatta ku ekyo, gavumenti ya Bungereza yatya nti enteekateeka zino zandivuddeko abantu b’omu Asia okugenda mu Uganda, abaali bafugibwa Bungereza era nga kirabika baali bagenda kusenguka mu Bungereza, ekiyinza okubaawo gavumenti ya Bungereza kye yali teteetegese. Script error: No such module "Footnotes".

Yisirayiri yasooka kukuuma enkolagana ey’oku lusegere ne gavumenti ya Obote, era n’ekozesa Uganda ng’engeri y’okuyisaamu obuwagizi eri abayeekera Abanyanya mu bugwanjuba bwa Sudan ng’esuubira okuwugula Sudan okuwagira Palestine mu lutalo lw’Abawalabu ne Yisirayiri . Mu 1969 Jaafar Nimeiry yajja mu buyinza mu Sudan ng'ayita mu kuwamba gavumenti era ne yeeyama okumalawo olutalo mu ggwanga lino. Obote mu bufunze yalagira obuyambi bwonna obuweebwa Abanyanya bukome, ekyatabula gavumenti ya Yisirayiri. Script error: No such module "Footnotes".

  1. Hebditch, David; Ken Connor (2005). How to Stage a Military Coup: From Planning to Execution. London: Greenhill Books. p. 128. ISBN 1-85367-640-3.
  2. "General Idi Amin overthrows Ugandan government". British Council. 2 February 1971. Archived from the original on 25 February 2007. Retrieved 8 August 2009.
  3. Mutibwa, Phares (1992). Uganda since Independence, A Story of Unfulfilled Hopes. Trenton, New Jersey, U.S.A.: Africa World Press. pp. 73–76. ISBN 0-86543-357-7.