Jump to content

Aaron Mushengyezi

Bisangiddwa ku Wikipedia

Aaron Mushengyezi (yazaalibwa nga 24 ogw'omusanvu mu mwaka gwa 1969), musomesa wa Uganda era omuddukanya weby'ensoma, akola ng'omumyuka wa kansala wa Uganda Christian University (UCU), okutandika n'ogw'omunaana mu 2020. Nga tannatuuka ku kifo ky’alimu kati, yaliko Dean w’essomero ly’ennimi, ebiwandiiko n’empuliziganya mu yunivasite e Makerere, yunivasite ya gavumenti esinga obukadde era esinga obunene mu Uganda. [1] [2]

__LEAD_SECTION__

[kyusa | kolera mu edit source]

Aaron Mushengyezi (yazaalibwa nga 24 ogw'omusanvu mu mwaka gwa 1969), musomesa wa Uganda era omuddukanya weby'ensoma, akola ng'omumyuka wa kansala wa Uganda Christian University (UCU), okutandika n'ogw'omunaana mu 2020. Nga tannatuuka ku kifo ky’alimu kati, yaliko Dean w’essomero ly’ennimi, ebiwandiiko n’empuliziganya mu yunivasite e Makerere, yunivasite ya gavumenti esinga obukadde era esinga obunene mu Uganda. [1] [2]

Ensibuko n’obuyigirize

[kyusa | kolera mu edit source]

Mushengyezi yazaalibwa mu Uganda nga 24 ogw'omusanvu mu mwaka gwa 1966. Yasomera mu masomero ga pulayimale ne siniya ag’omu kitundu. Alina Dipuloma mu by'enjigiriza, gye yafuna okuva mu yinsitituti y'abasomesa mu kiseera ekyo, era leero ali mu yunivasite y'e Kyambogo . Yagenda mu maaso n’afuna diguli esooka mu buyiiye okuva mu yunivasite e Makerere. Diguli ye eyookubiri mu buyiye nayo yamuwebwa Makerere. Diguli ye ey'obusawo mu by'obufirosoofo yamuweebwa Yunivasite y’e Connecticut, mu Amerika. [3]

Mu 1992, Mushengyezi yeegatta ku yunivasite e Makerere okusoma diguli mu litulica era n’atikkirwa ng'owokuntikko mu kibiina kye. Yunivasite eno yamuwandiika era n’emusigaza ng’omusomesa omuyambi, ate n’asoma diguli ye eyookubiri okuva mu 1997 okutuuka mu 2000. Olwo Makerere n’awagira emisomo gye egya PhD mu yunivasite y’e Connecticut, mu Amerika. Yasituka ng’ayita mu mitendera n’alondebwa okukulira ekitongole ky’ebyempuliziganya e Makerere mu mwaka gwa 2012. [4]

Mu gw'omunaana mu mwaka gwa 2020, mu kiseera ekyo pulofeesa omuyambi Aaron Mushengyezi yatuuzibwa ku bwa omumyuka wa kansala wa Uganda Christian University. Yazze mu bigere bya Dr. Cannon John Senyonyi, nge ekisanja kye eky’emyaka 10 kiweddeko. [5] [6]

Mufumbo ne Patience Rubabinda Mushengyezi era bonna bazadde b'abaana bana. [3]

Obuwandiisi mu by’ensoma

[kyusa | kolera mu edit source]

Amaze emyaka mingi ng’akola kinene mu kutondawo okumanya okupya era emirimu gye gibadde gifulumizibwa mu bimu ku bitabo ebisinga obulungi n’ebitongole ebifulumya ebitabo. ebimu ku bitabo byeyafulumya kuliko;

  • Okuddamu okulowooza ku mikutu gy’amawulire enzaalwa: emikolo, endongo ‘ey’okwogera’ n’okwogera ng’engeri z’empuliziganya mu bantu mu Uganda nga kino kiwandiiko ekyafulumira mu katabo akayitibwa journal of African Cultural studies mw’awakanya nti obukodyo bw’empuliziganya obukozesebwa okuyisa amawulire eri abantu abangi mu byalo si bwe butuufu era nga bwe bubadde tebuwulizizza buzibu eri abantu abangi. [7]
  • Litulica omwogera eri abaana: okuddamu okulowooza ku nkola z’omu kamwa, okusoma n’okuwandiika, okukola emirimu, n’okuwandiika. Kino kitabo ekifulumiziddwa ekitongole kya Rodopi BV Amsterdam era nga kirimu ebitabo ebikuŋŋaanyiziddwa mu ngeri ez’omu kamwa ng’ebisoko, enfumo n’ennyiriri z’abaana okuva mu Buganda, Ankole ne Kigezi. [8]
  • Okuddamu okukuba ekifaananyi ky’ekikula ky’abantu n’ennono y’Afirika? Xala ya Ousmane Sembène azzeemu okutunulwamu.Kino kiwandiiko ekifulumiziddwa mu Afrika leero era kivumirira okuvuganya okw’enjawulo okuwerako Sembene kw’alabika okutondawo mu Xala wakati w’okuvunda kw’omulembe n’obulongoofu bw’ennono ya Afirika ne wakati w’abakazi abasajja ab’enkyukakyuka n’abasajja abakazi ababi. [9]
  • Okuva mu kamwa okutuuka ku kusoma n’okuwandiika: Okuvvuunula enkola z’omu kamwa ez’ennono mu Uganda nga tuziza mu biwandiiko by’abaana. Eno dizatessoni y’obusawo erimu ebika bisatu eby’ebiwandiiko eby’omu kamwa ebikung’aanyiziddwa okuva mu buwangwa bw’abaana ba Uganda. [10]
  • Ka nkubuulire emboozi, ka nkubuulire emboozi!”: Ku nsengeka y’ebiwandiiko n’obukodyo bw’okunyumya.Kino kitabo ekinyonyola ku nsengeka z’ebiwandiiko eby’omu kamwa ebiwa ebintu eby’okujjukira ebiyamba mu kiseera ky’okuddamu okunyumya [11]
  • Okuvvuunula ebitabo bya Uganda eby’omu kamwa eri abaana: abawuliriza, ffoomu, n’okukwatagana n’embeera z’abantu. Ekiwandiiko kino kinoonyereza ku ngeri ssatu ez’ebiwandiiko eby’omu kamwa eri abaana - ebisoko, enfuumo, n’ennyiriri - era ne kinnyonnyola enkola ezikozesebwa okuwandiika n’okuvvuunula ebintu mu Lungereza.
  • Okuzibuwalira endowooza y'omukugu mu by'omusingi: Okwekenenya ennyo ekitabo kya Atef Hetata ekya The Closed Doors ne Phil Mullaly ekya The Martyrs of Uganda. Olupapula luno lwekenneenya engeri abazannyi ba firimu gye balagamu ebizibu n’obulabe obubaawo ng’enjigiriza z’eddiini ezisukkiridde zikontana n’embeera z’eby’enfuna n’ebyobufuzi n’okukontana mu bantu. [12]
  • Ebikolwa ebirala mulimu "Okuva ku lutambi okutuuka ku lupapula", [13] Ebiwandiiko eby'omukamwa eri abaana: enkyukakyuka y'abawuliriza, ffoomu, n'omugaso gw'embeera z'abantu [14] n'kitegezeddwa okunyumya n'okubuuza ebibuuzo. [15]
  1. 1 2 Conrad Ahabwe (9 February 2020). "Makerere Don appointed UCU Vice Chancellor". PML Daily. Retrieved 19 December 2020.
  2. 1 2 The Independent (10 February 2020). "Dr. Mushengyezi new UCU Vice Chancellor". Retrieved 19 December 2020.
  3. 1 2 Uganda Christian University (August 2020). "Profile of the Vice Chancellor, Dr. Aaron Mushengyezi". Uganda Christian University. Archived from the original on 4 July 2019. Retrieved 19 December 2020.
  4. Angela Ndagano and Charity Ahimbisibwe (4 January 2012). "I am not afraid of challenges - Dr. Mushengyezi". Retrieved 19 December 2020.
  5. Henry Nsubuga (30 August 2020). "Mushengyezi installed as new vice-chancellor of UCU".
  6. Jessica Sabano (31 August 2020). "Kaziimba asks varsity staff to support new VC". Retrieved 19 December 2020.
  7. Mushengyezi, Aaron (2003-06-01). "Rethinking indigenous media: rituals, 'talking' drums and orality as forms of public communication in Uganda". Journal of African Cultural Studies. 16 (1): 107–117. doi:10.1080/1369681032000169302. ISSN 1369-6815. S2CID 145085458.
  8. Mushengyezi, Aaron (2013). Oral Literature for Children: Rethinking Orality, Literacy, Performance, and Documentation Practices (in Lungereza). Rodopi. ISBN 978-94-012-0888-8.
  9. Mushengyezi, Aaron (2004). "Reimaging Gender and African Tradition? Ousmane Sembène's Xala Revisited". Africa Today. 51 (1): 47–62. doi:10.1353/at.2004.0070. ISSN 0001-9887. JSTOR 4187628. S2CID 144701974.
  10. Mushengyezi, Aaron (2007-01-01). "From orality to literacy: Translating traditional Ugandan oral forms into texts for children". Doctoral Dissertations: 1–480.
  11. Mushengyezi, Aaron (2013-01-01). "Let Me Tell You a Story, Let Me Tell You a Story!": On Text Structure and Narrative Strategies (in Lungereza). Brill. ISBN 978-94-012-0888-8.Mushengyezi, Aaron (1 January 2013). "Let Me Tell You a Story, Let Me Tell You a Story!": On Text Structure and Narrative Strategies. Brill. ISBN 978-94-012-0888-8.
  12. Mushengyezi, Aaron (2009-12-01). "Problematizing a fundamentalist ideology: A close analysis of Atef Hetata's The Closed Doors and Phil Mullaly's The Martyrs of Uganda". Journal of African Cinemas (in Lungereza). 1 (2): 173–188. doi:10.1386/jac.1.2.173/1. ISSN 1754-9221.
  13. Mushengyezi, Aaron (2013-01-01). "From Tape to the Page". Oral Literature for Children (in Lungereza). Brill. pp. 79–94. doi:10.1163/9789401208888_004. ISBN 978-94-012-0888-8.
  14. Mushengyezi, Aaron (2013-01-01). Oral Texts for Children: Audience Dynamics, Form, and Social Value (in Lungereza). Brill. ISBN 978-94-012-0888-8.
  15. Mushengyezi, Aaron (2013-01-01). Informants for Oral Narrative and Interviews (in Lungereza). Brill. ISBN 978-94-012-0888-8.