Abayindi mu Uganda
Template:Infobox ethnic groupWaliwo ekibiina ky'Abayindi abawangalira ebulaaya n'abantu abava mu Buyindi mu Uganda . Mu 2003, waaliwo abantu ababalirirwamu 15,000 abava mu Asia (abasinga baali Bayindi n'Abapakistani ) abaali babeera mu Uganda. Abantu b'omu kitundu kino bamanyikiddwa nga Abayindi-Abannayuganda, Indo-Uganda, ne Indo-Pakistani Uganda . Ku ntikko yaayo mu myaka gya 1960, omuwendo gw’abantu mu kitundu kino gwali wakati w’emitwalo 80,000 ne 100,000. Wabula mu 1972, nnakyemalira wa Uganda Idi Amin yafulumya ekiragiro okugoba abantu bonna mu South Asia okuva mu ggwanga lino wakati mu mbeera y’okulwanyisa Abayindi n’okusukkulumya Abaddugavu . [1] Mu kwanukula okusenguka kuno, Buyindi ne Bungereza, n'amawanga amalala agawerako gaasalako okukolagana ne Uganda.
Oluvannyuma lwa Tanzania okulumba Uganda mu 1979 okusuula Idi Amin n’okumuwang’angusiza mu Libya, Abayindi bangi baddayo mu Uganda mpolampola mu myaka gya 1980 ne 1990. Okudda kuno kwakubirizibwa nnyo Pulezidenti wa Uganda Yoweri Museveni, eyayambako okugoba Amin mu ntebe era n’ayaniriza Bannansi ba Asia abaagobeddwa okweddiza ebintu byabwe n’okussa ssente mu by’enfuna bya Uganda. Enkola za Museveni eziwagira bizinensi n’okusiima mu lujjudde olw’omulimu gw’Abayindi mu nkulaakulana y’eggwanga byaleetawo embeera ennungi ey’okuddamu okuyingira mu ggwanga.
Leero, Abayindi-Abannayuganda bazzeemu okukola omulimu omukulu mu by’enfuna by’eggwanga, nga waakiri bakola ebitundu 40% ku byo. [2] Wadde nga bakola ebitundu ebitakka wansi wa 1% ku bantu, Abayindi mu Uganda bateeberezebwa okuba nga bakola ebitundu 65% ku nsimbi zonna eziyingira mu musolo. [2] Omusuubuzi wa Uganda Sudhir Ruparelia, nga enzaalwa y’e Buyindi, ye mugagga asinga mu ggwanga lino, ng’obugagga bwe bubalirirwamu akawumbi US$1.2 billion mu mwaka gwa 2019. [2]
Ebyafaayo
[kyusa | kolera mu edit source]
Obwakabaka bwa Bungereza
[kyusa | kolera mu edit source]Mu 1895, okuzimba oluguudo lw’eggaali y’omukka olwa Uganda Railway kwatandika. Kkampuni ya Imperial British East Africa Company yawa Alibhai Mulla Jeevanjee, agenti abeera e Karachi, endagaano y’okuleeta abakozi abeetaagisa. Jeevanjee yaleeta abakozi be okuva mu kitundu kya Punjab mu aatwale ga Bungereza mu Buyindi. [3] Ekibinja ekyasooka okutuuka kyalimu abasajja 350, era mu bbanga ery’emyaka mukaaga, abasajja 31,895 be baakola ku pulojekiti eno. Abamu baafa, abalala ne baddayo e Buyindi ng’endagaano zaabwe ziwedde, ate abalala ne basalawo okusigala. Oluvannyuma omuwendo gw'abantu gwanywezebwa abasuubuzi b'e Gujarati abayitibwa "abasaabaze Abayindi", bombi Abahindu n'Abasiraamu abaali basenguka olw'eddembe abajja okuweereza ebyetaago by'ebyenfuna by'abakozi abaali mu ndagaano n'okulinyisa emikisa gy'abwe mu byenfuna. [4] [5]
Omulembe ogw’oluvannyuma ogw’Abangereza
[kyusa | kolera mu edit source]Ekiseera bwe kyagenda kiyitawo, Abayindi baakulaakulana era ne bawamba ekitundu ekisinga obunene mu by'enfuna bya Uganda, ng’abamu bakola omulimu gw’okubeera ‘abalabirizi b’amatwale’ eri gavumenti ya Bungereza, ekyaviirako okwetamwa n’okukyawa abantu abava mu Buyindi . [4] Obusungu buno bwajja mu biseera bya Idi Amin bwe yagoba Milton Obote ng'ayita mu lutalo lw'amagye olw'okumujja mu buyinza mu 1971. Omwaka ogwaddako, Amin yalagira okugoba Abayindi mu Uganda . [6] N'ekyavaamu, Abayindi abasinga baasenguka ne bagenda mu Bungereza, Canada, Amerika, n'awalala ne batandika okuddamu okuzimba obulamu bwabwe. Kyokka oluvannyuma lw'okufa kwa Amin, Abayindi abalala abazaalibwa mu Uganda baatandika okusenguka ne baddayo. [7] [8]
Bannayuganda abamanyiddwa nga bava mu Buyindi
[kyusa | kolera mu edit source]- Shimit Amin - Dayirekita wa firimu Omuyindi
- Akbar Baig - Omuzannyi wa cricket mu Uganda
- Miraj Barot - omusuubuzi
- Nehal Bibodi - Omuzannyi wa cricket mu Uganda
- Anup Singh Choudry - Eyali omulamuzi wa kkooti enkulu mu Uganda
- Hasmukh Dawda - omusuubuzi
- Asif Din - omuzannyi wa cricket Omuzungu
- Mobina Jaffer - Senator wa Canada
- Rahim Jaffer - Eyali omubaka wa Canada era Omusiraamu eyasooka okulondebwa mu lukiiko lwa Canada
- Avan Jogia - Munnakatemba Omucanada [9]
- Mohamed Keshavjee - Omutabaganya w'amaka mu nsi yonna
- Salma Lakhani - Lieutenant Gavana wa Alberta ow'omulundi ogwa 19
- Sikander Lalani - Omugagga w'ebyuma mu Uganda
- Mayur Madhvani - Munnamakolero mu Uganda
- Mahmood Mamdani - Munnabyanjigiriza mu Uganda
- Zohran Mamdani - Munnabyabufuzi Omumerika, eyazaalibwa mu Uganda
- Irshad Manji - Omuwandiisi w'ebitabo Omucanada
- Jayesh Manek - musiga nsimbi w'Abayindi
- Bharat Masrani - akulira kkampuni ya TD Canada Trust
- Shekhar Mehta - Ddereeva w'emmotoka z'empaka mu Kenya
- Peter Nazareth - Munnayuganda-Omumerika omuzannyi wa firimu
- Rajat Neogy - Munnayuganda-Omumerika, Omutontomi, omutandiisi era Omuwandiisi eyasooka owa Transition Magazine
- Nandikishore Patel - Omuzannyi wa cricket mu Uganda
- Chirag Patel - Omuyimbi wa Rap okuva e Norway
- Jitendra Patel - Omuzannyi wa cricket mu Canada
- Kash Patel - Dayirekita w'ekitongole ekivunaanyizibwa ku kunoonyereza ow'omwenda
- Priti Patel - Munnabyabufuzi Omuzungu
- Nandi Rose Plunkett - muyimbi Omumerika
- Fadilah Mohamed Rafi - Omuzannyi wa badminton mu Uganda
- Sudhir Ruparelia - Munnayuganda omusuubuzi
- Omar Sachedina - Munnamawulire wa Canada
- Naomi Scott - munnakatemba era omuyimbi Omungereza
- Mukesh Shukla - Munnamakolero mu Uganda
- Kashif Siddiqi - Omuzannyi w'omupiira mu Bungereza
- Wilfred de Souza - Munnabyabufuzi era Katikkiro wa Goa
- Walter de Sousa - omuzannyi wa field hockey omuyindi
- Imtiaz Sheikh - omuzannyi wa field hockey omuyindi
- Supra Singhal - Omuwuzi wa Uganda
- Shailesh Vara - Munnabyabufuzi mu Bungereza
- Arif Virani - Ssaabawolereza wa gavumenti ya Canada ow'omulundi ogwa 53
- Charli XCX - Omuyimbi Omuzungu
Laba ne
[kyusa | kolera mu edit source]
Ebijuliziddwa
[kyusa | kolera mu edit source]- ↑ Segawa, Nakasenzawa (16 October 2016).
- 1 2 3 Dawood, Farhana (15 May 2016).
- ↑ Uganda Society, The Uganda Journal, Kampala, 1948, p.7
- 1 2 Ember, Melvin (30 November 2004) Cite error: Invalid
<ref>tag; name "Springer Science & Business Media" defined multiple times with different content - ↑ Hiralal, Kalpana (1994).
- ↑ Dowden, Richard (4 August 1992).
- ↑ Cohen, Ronald Lee, 1944- (1997).
- ↑ Rajani, Rupal (6 August 2012).
- ↑ Jogia, Avan [@AvanJogia] (7 March 2015).