Bob Astles
| Ekikula | musajja | |
|---|---|---|
| Ensi y’obutuuze | Great Britain | |
| Erinnya eriweereddwa | Bob | |
| Yazaalibwa nga | 23 Gwakusatu(Mugulansigo) 1924 | |
| Gy'azaalwa | Ashford | |
| Olunaku lwe yafa | 29 Gwakkuminebiri(Ntenvu) 2012 | |
| Place of death | London | |
| Ennimi z'amanyi | Lungereza | |
| Place of detention | Ekkomera ly'e Luzira | |
| Omulimu | engineer, munnabyabufuzi | |
| Ekifo ky'alimu | military officer | |
| Participated in conflict | World War II | |
| Military branch | British Army | |
Robert Astles, BEM (yazaalibwa Robert Asketill ; nga 23 Ogwokusatu 1924[1] – 29 Ogwekkumineebiri 2012[2] ) yali mujaasi wa Bungereza era omuserikale w'amatwale eyabeeranga mu Uganda era n'afuuka omukwanaganya wa pulezidenti Milton Obote ne Idi Amin.
Obuto bwe
[kyusa | kolera mu edit source]Bob Astles yazaalibwa mu kibuga Ashford mu ssaza ly’e Kent . Y'egatta ku ggye lya Bungereza erya Bayindi ng’akyali muvubuka n’oluvannyuma ku Royal Engineers, n’atuuka ku ddaala lya Lieutenant. Mu buweereza bwe obw’olutalo, yajjukira nti: “Nnanyumirwanga nnyo okubeera n’amawanga amalala n’enwana zaabwe ezaasiimibwa mu nsi yonna mu kiseera kya Ssematalo II.”[1] Yalina emyaka 21 bwe yaviira mu Bungereza n'agenda mu Afrika.
Emirimu gye mu Uganda
[kyusa | kolera mu edit source]Mu 1949, Astles yasindikibwa ku mirimu egy’enjawulo mu kiseera ky’okwegugunga kw’Abataka mu Buganda . Omulimu gwe yasooka okukola mu Uganda gwali gwa muserikale wa matwale mu minisitule y’ebyemirimu, olwo ng'alina pawundi 100 yatandikawo kkampuni y’ennyonyi eya Uganda Aviation Services Ltd., kkampuni y’ennyonyi eyasooka mu Uganda okukozesa Abafirika. Obwetwaze bwa Uganda bwe bwasembera mu 1962, Astles yatandika okwenyigira mu bibiina by’ebyobufuzi ebiwerako. Ebimu ku bino nga kyakulemberwa Milton Obote, eyakulembera eggwanga okutuuka mu kwefuga.
Idi Amin
[kyusa | kolera mu edit source]Astles yakolera mu gavumenti ya Obote okutuuka mu 1971 mu kuwamba gavumenti, bwe yakyusa obwesige bwe n'abuzza eri Amin.
Mu Gwekkumineebiri, okwekengera Astles olw’okuwagira Obote kwamuleetera ebizibu. Amin yamusindika mu kkomera e Makindye gye yamala wiiki 17, ng’emirundi mingi bamusiba emiguwa n’okubuuzibwa ebibuuzo mu bukambwe. Oluvannyuma Astles yategeeza nti, "Amin yampita 'apple envundu' ku leediyo, n'afuula kkampuni yange ey'ennyonyi ey'eggwanga. Abafirika aba bulijjo be bannyamba okuvunnuka. Omukuumi omu yakubwa n'afa olw'okunnyamba."[1]
Mu 1975, Astles y'egatta ku buweereza bwa Amin, n’afuuka akulira ekibiina ekirwanyisa enguzi n’okuwabula pulezidenti ku nsonga za Bungereza, ate ng’addukanya ffaamu y’ennaanansi . Yakubiriza n’ekitongole ky’ennyonyi ekyatambuza bammemba ba gavumenti. Astles oluvannyuma yagamba nti "Amaaso nnagaziba, sirina kye nayogera ku bye nnalaba, nga kino kye baali baagala". Astles bye yakola oba byatakola ku mulembe gwa Amin, nsonga ya kuteebereza. Abamu baali bamutwala ng’omuntu ow’akabi ku nnakyemalira; abalala baali balowooza nti yali akakkanya mbeera. Ekyo Astles kye yali yeewozaako. Mu mboozi ey’akafubo munda mu kkomera ly’e Uganda, ne munnamawulire Paul Vallely gye yafuna oluvannyuma lw’okukukusa obubaka munda mu Baibuli eyayita mu mukwano gwa Amin, yagamba nti: "Nze muntu yekka gwe yali asobola okwesiga kubanga saamusabangako kintu kyonna – si nnyumba nnungi, si nkizo, si Mercedes-Benz. Nze nzekka, mpozzi olw’okuba nnali muzungu, gwe yali asobola okukakasa nti siri luvannyuma lw’amulimu gwe n’obulamu bwe." Singa Idi Amin yalina mukwano gwe omwesimbu, ye Bob Astles. Nze nzekka eyali asobola okugumira embeera ze. Bammemba ba Gavumenti ye abalala baali bankubiranga essimu ne bangamba nti: ‘Osobola okujja amangu, avudde mu mbeera ze.’ Nagendanga ne mmuleka n'aleekaana n'okunvuma olwo ne ngezaako okumukakkanya nga ndi omu ku bantu abatono be yali yeesiga."[3] Astles yatuuka okumanyika nga "Major" Bob (ekitiibwa kya major kyamuweebwa Amin) oba "the White Rat" mu Bannayuganda abalala abazungu.[1]
Okusibwa
[kyusa | kolera mu edit source]Oluvannyuma lw’olutalo lwa Uganda–Tanzania, Astles yadduka mu Uganda ng’asala ennyanja Victoria mu kaato n’agenda e Kenya nga 10 Ogwokuna 1979. Enkeera, Amin yaddukira e Libya, ekibuga ekikulu Kampala kyawambibwa amagye amagatte aga Tanzania ne Uganda National Liberation Army, era obufuzi bwa Amin mu Uganda ne bukoma. E Kisumu, Astles yeewayo eri ab’obuyinza mu Kenya, oluvannyuma ne bamuggalira.[4] Bwe yali asibiddwa e Kenya, Astles yagezaako okubuuka okuva mu ddirisa ly'omwaliiro ogw'okusatu mu ngeri erabika ng'egezaako okwetta mu kibuga Nairobi.[5]
Ab’obuyinza mu Kenya baamukwasa poliisi ya Uganda okusinziira ku kusaba kwabwe nga 9 Ogwomukaaga. Astles yakomezebwawo mu Uganda okuggulwako emisango.[6]
Mu kiseera ekyo empapula z’amawulire mu Kenya zaakwataganya emisango gino n’okufa kwa Bruce McKenzie, omu ku baali baminisita ba Kenya, mu kubwatuka kw’ennyonyi. Wadde kyali kityo, kyateeberezebwa nti mu butuufu bbomu eno yali egendereddwamu kutta Astles, eyali agaanye okugendera ku nnyonyi.[1][7] Astles yasibibwa olw’ebigambibwa nti yalina akakwate n’ebitongole by’ebyokwerinda ebya Amin.
Astles yavunaanibwa emisango gy’obutemu, okunyaga ng’akozesa emmundu, okubba, okumenya amaduuka n’okubba mu nnyumba ey’obwannannyini. Emisango gyonna yagyegaana.[8]
Astles yagamba nti takolangako butemu bwonna, talabangako butemu bwonna, tawulirangako Amin kulagira butemu bwonna, era talabangako Amin ng’atta muntu yenna. Astles yategeeza nti yali abeera mu kutya buli kiseera ng’ali mu bukulembeze bwa Amin, era nti yasigala mu kifo kye kubanga yali alowooza nti asobola okukolera Uganda ebirungi.
Astles yaggyibwako emisango gino, kyokka n’asigala mu kkomera e Luzira okumala emyaka emirala ena ng’alina ekiragiro ky’okumusiba kubanga yali atwalibwa ng’omuntu ow’obulabe eri ebyokwerinda by’eggwanga.[9][10]
Astles yegaana obutuuze bwe obwa Uganda nga 4 Ogwekkumineebiri1985 era enkeera n’ayimbulwa mu kkomera. Yaddayo e Bungereza oluvannyuma lw'ennaku ttaano.[11][12]
Obulamu ku bubwe
[kyusa | kolera mu edit source]Mu 1958, yawasa Monica, eyali azze naye mu Uganda okuva e Kent . Nga wayise omwaka gumu, nga bamaze okwawukana, Astles yawasa omukyala okuva mu bwakabaka bwa Buganda, Mary Senkatuka, era oluvannyuma ne bayola abaana babiri.
Oluvannyuma Astles yabeera mu Wimbledon, London, era n’asigala nga yegaana ebigambibwa nti byamusibisa.[13] Oluvannyuma lw'okudda e Bungereza, obulamu bwe yabuwaayo okukola kampeyini okulwanyisa amawanga amanene okuyingirira ensonga z'ebyobufuzi n'ebyenfuna mu Afrika. Era yawaayo okunnyonnyola ebyobufuzi mu bitabo ebiwerako ebikwatagana ne Afrika.
Astles yafiira mu South West London nga 29 Ogwekkumineebiri 2012 ku myaka 88. Ebyafaayo mu The Daily Telegraph byamuyita "omusajja omuzungu asinga okukyayibwa mu Afirika oluvannyuma lw'obufuzi bwamatwale".[1]
Ffirimu
[kyusa | kolera mu edit source]Bob Astles yazannya nga Leonard Trolley mu firimu ya Amin: the Rise and Fall mu 1982. Omuzannyi wa Nicholas Garrigan omuyiiye mu kitabo ne firimu The Last King of Scotland, okusinziira ku muwandiisi Giles Foden, yali yeesigamiziddwa ku bimu ku byaliwo mu bulamu bwa Astles. Foden yayogerezeganya ne Astles bwe yali awandiika ekitabo kye.[14] Era yasinziira ku mboozi empanvu Vallely gye yayogera mu lupapula lwa The Times.[15]
Ebijuliziddwa
[kyusa | kolera mu edit source]- 1 2 3 4 5 6 "Bob Astles Obituary". The Daily Telegraph. 15 February 2013. Retrieved 16 February 2013. Cite error: Invalid
<ref>tag; name "telegraph obituary" defined multiple times with different content. - ↑ "Bob Astles is dead!". The London Evening Post. 2012-12-29. Archived from the original on 28 March 2013. Retrieved 2013-01-22.
- ↑ , interview in The Times, 10 December 1985.
- ↑ "Former white aide to Amin brought back to Uganda". Afro-American (Baltimore, Maryland, USA). 16 June 1979. p. 16.
- ↑ "Suicide Attempt". The Globe and Mail (Toronto, Ontario, Canada). 12 June 1979. p. B1.
- ↑ "Uganda Asks Kenya To Extradite Astles, Top Aide to Amin". The Washington Post. 26 April 1979. p. A27.
- ↑ New Scientist 10 May 1979
- ↑ "New Uganda charges". The Sun (Baltimore, Maryland, USA). 10 July 1979. p. A4.
- ↑ "Uganda frees top Amin aide". The Gazette (Montreal, Quebec, Canada). 4 December 1985. p. A12.
- ↑ "Amin's right-hand man freed". United Press International. Chicago Tribune (Chicago, Illinois, USA). 4 December 1985. p. 4.
- ↑ "Amin's aide back in Britain". The Globe and Mail. (Toronto, Ontario, Canada). 9 December 1985. p. A11.
- ↑ "Guilt by association?" (Bob Astles interviewed by Tim Sebastian). BBC HARDtalk. January 7, 2004.
- ↑ Foden, Giles (4 March 1998). "Portrait Thoughts of Major Bob". The Guardian (London, United Kingdom). p. T4.
- ↑ "An Interview with Giles Foden". Random House. Retrieved 13 October 2014.
- ↑ "The Last King of Scotland".
Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia
[kyusa | kolera mu edit source]- Interview with Last King of Scotland author Giles Foden
- "Bob Astles' Memories" by Norman S. Miwambo, Black Star News (New York), 30 July 2006
- Kakembo, Titus. "Bob Astles Joins Idi Amin Dada." New Vision. 13 February 2013.