Jump to content

Daudi Ochieng

Bisangiddwa ku Wikipedia
Daudi Ochieng
Munnayuganda munnabyabufuzi Kyusa Wikidata
Omuntu Kyusa Wikidata
Ekikulamusajja Kyusa Wikidata
Ensi y’o­bu­tuu­zeUganda Kyusa Wikidata
Yazaa­lib­wa nga1925 Kyusa Wikidata
Olunaku lwe yafa1 Gwamukaaga(Ssebaaseka) 1966 Kyusa Wikidata
Ennimi z'amanyiLungereza Kyusa Wikidata
Omulimumunnabyabufuzi Kyusa Wikidata
Ekifo ky'alimuOmubaka wa Palamenti ya Uganda Kyusa Wikidata

Daudi Ochieng, oluusi amanyiddwa nga Ocheng, (1925 - 1 Ogwomukaaga 1966) yali Munnayuganda nga munnabyabufuzi, eyaweereza ng'omuwandiisi w'ekibiina kya Kabaka Yekka (KY) era Nnampala w'oludda oluvuganya gavumenti (okuva mu 1965).[1] Mu mwaka gwa 1965-6, bye yayogerera mu kiwandiiko kye yateeka mu Palamenti nga 4 Ogwokubiri 1966 ("Gold Allegations Motion") - nti Ssaabaminisita w'eggwanga Milton Obote n'omumyuka w'omuduumizi w'amagye ga Uganda Idi Amin beenyigidde mu kubba n'okukozesa obubi zaabu, amasanga n'ensimbi by'abayeekera ba Congo byaviirako ekiwandiiko kya Gold Scandal.[1][2][3]

Obuto bwe n’emirimu

[kyusa | kolera mu edit source]

Daudi Ochieng yazaalibwa mu 1925,[2] mutabani wa Rwot Lacito Oketch ow'e Temajo.[2] Yasomera ku King's College Budo, Makerere College, ne University of Wales, nga tannadda mu Buganda oluvannyuma lw'okutikkirwa.[1] Yalondebwa ku Lukiiko lwa Buganda mu 1962 ne Palamenti ya Uganda mu 1964, ng’akiikirira Mityana ku lw’ekibiina kya Kabaka Yekka (KY).[1]

Emivuyo gya Zaabu

[kyusa | kolera mu edit source]

Okutandika mu Gwokusatu 1965, Ochieng yaleeta mu Palamenti bye yali atwala ng’ensimbi eziteeberezebwa ezaaweebwa Colonel Idi Amin mu Gwokubiri gw’omwaka ogwo. Ebigambibwa bino byatuuka ku ntikko nga 4 Ogwokubiri 1966 Ochieng, mu kiseera ekyo yali omuwandiisi omukulu owa KY[4] era nga ye Nnampala w’oludda oluvuganya, yawaayo ekiteeso ng'asaba gavumenti "okuyimiriza Colonel Idi Amin ku mirimu nga bwe balindirira okumaliriza okunoonyereza kwa poliisi ku bigambibwa ebikwata ku akawunti ye mu bbanka, oluvannyuma kuteebwa mu kitongole ekivunaanyizibwa ku nsonga eno ng'okusalawo okusembayo ku nsonga eno kujja kufulumizibwa mu lujjudde".[4]

Ochieng bwe yali ayanjula ekiteeso kye, yalumiriza Ssaabaminisita w’ekiseera ekyo Milton Obote n’omumyuka w’omuduumizi w’amagye ga Uganda Idi Amin okwenyigira mu kunyaga n’okukozesa obubi zaabu, amasanga ne ssente enkalu abayeekera ba Congo.[2][1][3] Ochieng era yayingizaamu Felix Onama (Minisita w’ebyokwerinda), ne Adoko Nekyon (Minisita w’okuteekateeka).[3] Palamenti, nga mw’otwalidde n’abakiise b’ekibiina kya Obote y'ennyini (UPC, eyafuga ebifo 74 ku 91[4] ), yakuba akalulu kumpi awatali kuwakanya okuwagira ekiteeso kya Ochieng,[3][5] wadde nga kyalina ensonga eziwerako.[4] Enkola ya UPC ey’okukkiriza, eyakkaanyizibwako ku ntandikwa y’olunaku mu lukiiko olw’amangu olwa Kabineti, yakyusa ekifo ky’okuziyiza ekyakkaanyizibwako mu lukiiko lw’ekibiina kya Palamenti ekijjuvu nga 31 Ogwoluberyeberye.[4] Mu ngeri eno, ebyo Ochieng bye yavunaana – era n'eky'okuba nti byalabika ng'ebituufu ne kiba nti n'abali mu Kabinenti baabiraba, era ne kiba nti byali bisaana okunoonyerezebwako, okwawukana ku ekyo ekyali kikkiriziganyiziddwako nga 31 Ogwoluberyeberye – byaleetawo ekyo ekiyitibwa "Emivuyo gya Zzaabu".[3][4]

Mu kiseera ekiteeso kino, "olw'ensonga ezitategeerekeka bulungi", Obote yali wala ne Kampala ng'agenda okulambula ekitundu ky'obukiikakkono,[3][5] n'olwekyo yali tasobola kukyusa kintu kyonna ku ngeri Kabineti okusalawo okuwagira ekiteeso kya Ochieng oba okukubaganya ebirowoozo mu Palamenti.[4] Bwe yakomawo, Obote yateeka Amin mu luwummula okumala wiiki bbiri n’ateekawo akakiiko akanoonyereza.[3] Yalangirira embeera ey’akabenje, era nga 22 Ogwokubiri n’agoba ssemateeka wa 1962, n’agoba Obwapulezidenti bwa Edward Mutesa II n’Obwamyuka Pulezidenti William Nadiope, n’agenda okugogola UPC, n’akwata Baminisita ba Gavumenti bataano ( Grace Ibingira, EBS Lumu, BK Kirya, Mathias Mbalule Ngobi, ne George BK Magezi).[3][4] Mu Gwokuna1966 Obote yafulumya ssemateeka omupya, ow’ekiseera (owookubiri owa Uganda).[3]

Nga wayise ekiseera kitono oluvannyuma lw'okuzuulibwa nti alina kookolo w'olubuto, Ochieng yafa nga 1 Ogwomukaaga 1966.[6]

Ebijuliziddwa

[kyusa | kolera mu edit source]
  1. 1 2 3 4 5 Pirouet, Louise (1995). Historical Dictionary of Uganda. Scarecrow Press. p. 302 (approx). ISBN 978-0-8108-2920-6. Cite error: Invalid <ref> tag; name "Pirouet1995" defined multiple times with different content.
  2. 1 2 3 4 "Daudi Ochieng was a nationalist - Katikkiro". Daily Monitor. 3 June 2016. Retrieved 11 June 2017. Cite error: Invalid <ref> tag; name ":0" defined multiple times with different content.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Jørgensen, Jan Jelmert (1981). Uganda: a modern history. Taylor & Francis. pp. 229–230. ISBN 978-0-85664-643-0. Cite error: Invalid <ref> tag; name "Jørgensen1981" defined multiple times with different content.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 Mujaju, Akiiki B. (1987). "The Gold Allegations Motion and Political Development in Uganda". African Affairs. 86 (345): 479–504. doi:10.1093/oxfordjournals.afraf.a097945. JSTOR 722666. Cite error: Invalid <ref> tag; name ":2" defined multiple times with different content.
  5. 1 2 Uzoigwe, G. N. (1983). "Uganda and Parliamentary Government". The Journal of Modern African Studies. 21 (2): 253–271. doi:10.1017/s0022278x00023260. JSTOR 160775. Cite error: Invalid <ref> tag; name ":1" defined multiple times with different content.
  6. ↑ "1966-2019: How Ocheng motion brought the gun in Uganda's politics". The Observer. 15 February 2019. Retrieved 25 February 2019.