Jump to content

Dimiti Mandeevu

Bisangiddwa ku Wikipedia
(Oleetedwa wano okuva ku Dimiti Mandeevu (Dmitri Mandeleev)
Dimiti Mandeevu
Omuntu Kyusa Wikidata
Ekikulamusajja Kyusa Wikidata
Ensi y’o­bu­tuu­zeRussian Empire Kyusa Wikidata
Erinnya eri­wee­redd­waДмитрий Kyusa Wikidata
Erinnya lya famireMendeleev Kyusa Wikidata
IPA transc­rip­tionˈdmʲitrʲɪj ɪˈvanəvʲɪtɕ mʲɪndʲɪˈlʲejɪf Kyusa Wikidata
Yazaa­lib­wa nga27 Gusooka 1834 Kyusa Wikidata
Gy'a­zaal­waTobolsk Kyusa Wikidata
Olunaku lwe yafa20 Gusooka 1907 Kyusa Wikidata
Place of deathСанкт-Петербург Kyusa Wikidata
Manner of deathnatural causes Kyusa Wikidata
Cause of deathpneumonia Kyusa Wikidata
Place of burialLiteratorskie mostki Kyusa Wikidata
FatherIvan Pavlovich Mendeleyev Kyusa Wikidata
MaamaMaria Dmitrievna Mendeleeva Kyusa Wikidata
SiblingEkaterina Ivanovna Mendeleeva Kyusa Wikidata
OmwagalwaAnna Ivanova Popova, Feozva Nikitichna Leshcheva Kyusa Wikidata
Ezzadde lyeVladimir Mendeleev, Lyubov Blok, Vasiliy Mendeleev, Polina Mendeléef Kyusa Wikidata
Native languageRussian Kyusa Wikidata
Ennimi z'amanyiRussian, German, French Kyusa Wikidata
Writing languageRussian Kyusa Wikidata
Omulimuchemist, physicist, university teacher, economist Kyusa Wikidata
Field of workebyobuziba, ebyobuzimbe, economics, geology, metrology, chemical element, periodic table Kyusa Wikidata
OmukozesaImperial St. Petersburg University, Richelieu Lyceum, St. Petersburg Practical Institute of Technology, Saint Petersburg State University Kyusa Wikidata
Ekifo ky'alimuPrivatdozent, senior professor, full professor, full professor Kyusa Wikidata
Gyeya­so­me­raMain Pedagogical Institute, Saint Petersburg State University, Saint Petersburg State Institute of Technology Kyusa Wikidata
Academic degreeDoctor, Doctor of Sciences Kyusa Wikidata
Doctoral advisorAlexander Voskresensky Kyusa Wikidata
Doctoral studentDmitri Konovalov, Boris Weinberg, Gavriil Gustavson, Veniamin Klyachkin Kyusa Wikidata
StudentDmitri Konovalov, Valery Gemilian, Alexander Baykov, Alexey Potylitsyn, Sergei Prokudin-Gorskii Kyusa Wikidata
Ediinideism Kyusa Wikidata
Cont­ri­bu­ted to creative workBrockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary, Relationship of properties of the elements to their atomic weights, The natural system of elements and its application to the indication of the properties of undiscovered elements Kyusa Wikidata
Magnum opusperiodic table Kyusa Wikidata
Nominated forNobel Prize in Chemistry, Nobel Prize in Chemistry, Nobel Prize in Chemistry Kyusa Wikidata
Inte­re­sted inebyobuziba Kyusa Wikidata
Civil rankPrivy Councillor Kyusa Wikidata

Dimiti Mandeevu (Dmitri Mendeleev) yafulumya omweso gw'endagakintu ogwasooka mu 1869. Yalaga nti singa endagakintu zisengekebwa okusinziira ku buzito bw'obuziba / atomu (atomic weight), kivaamu omusengeko (pattern) nga ebinnyonnyozo by'endagakintu (erementi) bidding’ana mu bugalamivu (periodically).

Kyokka okusinziira ku kunoonyereza kwa munnassomabutonde oba munnassomabuzimbe Henry Moseley, kyakakasibwa nti Omweso gw'Endagakintu (Table of Elements)gwesigamye ku "namba y'atomu edda waggulu" (increasing atomic number) so si ku buzito bwa atomu. Omweso guno ogwalimu ennongoosereza gwali gusobola okukozesebwa okulagula ebinnyonnyozo by'endagakintu ezitannaba kuvumbulwa.

Endagakintu mu Mweso ogw’Emigaramiro zisengekeddwa mu migaramiro (rows) n’ebibinja (groups. Buli gumu ku migaramiro omusanvu ejjuzidwamu mu nzering’ana ne namba y'atomu (oba namba y'akaziba atomic number).


Ebibinja birimu endagakintu ezirina "obusengeke bw’obusannyalazo" bwe bumu (same electron configuration) mu kire oba ekisosonkole ekyo kungulu, ekiviirako erementi eziri mu kibinja okuba nga birina ebinnyonnyozo by'enkyusabuziba(chemical properties) ebigwa mu kiti ekimu.

Obusannyalazo mu kisosonkole eky’o ku ngulu buyitibwa "busanyalazo bwa kiyayaano" (valence electrons). Obusannyalazo obw'ekiyayaano bwe busalawo ku binnyonnyozo n’ekikyusabuziba eky'endagakintu era bwenyigira mu nkwaso ez'enkyusabuziba (chemical bonding).

Nambiso z’ekirooma ezisangibwa waggulu wa buli kibinja ziraga omuwendo gw’obusannyalazo obwa ekiyayaano ekya bulijjo.

Template:Charles Muwanga