Jump to content

East African Breweries

Bisangiddwa ku Wikipedia

 

East African Breweries Limited, emanyiddwa ennyo nga EABL, kampuni esinganibwa mu Kenya ekola bbiya, omwenge, n’eby'okunywa ebitamiiza n'ebitali bya mwenge.

Okutwaliza awamu

[kyusa | kolera mu edit source]

Ekitebe ky'ekibiina kino kisinganibwa mu kibuga Nairobi ekya Kenya nga kiriko amatabi gaakyo mu Kenya, Uganda, Tanzania ne South Sudan. Ekibiina kino kirina bekikwatagana nabo mu mu Burundi, Democratic Republic of Congo ne Rwanda.

Okuva 1920 okutuusa mu 1949

[kyusa | kolera mu edit source]

East African Breweries Limited yatandikibwaawo mu 1922 abasajja enzaalwa z'e Wales, ng'eyitibwa Kenya Breweries Limited (KBL), nga kuno kwaliko George ne Charles Hurst. Kkampuni eno yali ekukanyizibwa famire ya Dodd e Kenya.

KBL yediza kampuni ya eyali esinganibwa e Tanganyika eya Tanganyika Breweries mu 1935 ne 1936 nga kampuni zino zombi ne zaagattibwa ekyaviirako okutondebwaawo kwa East African Breweries Limited (EABL).[1] Ekibiina kino kyeyongera okugaziwa mu kitundu mu bitundu by'omu ggwanga nga kiyita mu kuggulawo amakolero amalala ng'esogolero ly’omwenge e Mombasa.

Okuva 1950 okutuusa 1999

[kyusa | kolera mu edit source]

Mu 1954, EABL yatekebwa ku lukalala lwa Nairobi Securities Exchange. Kino kye kimu ku byali bisooka ku lukalala lw'omu katale k’emigabo akasinga obukadde mu kitundu kino. Ng’ekibiina, EABL yagaziwa mu Uganda ng’eyita mu kugula Uganda Breweries mu 1959. [2]

Mu 1964, erinnya ly'ekitongole kino mu Tanzania eya leero lyakyusibwa okuva ku Tanganyika Breweries Limited okudda ku Tanzania Breweries Limited (TBL) oluvannyuma lw'okugatta Tanganyika ne People's Republic of Zanzibar ne Pemba mu by'obufuzi okutondawo United Republic of Tanzania. Kino kyavirako akatale okweyongera eri ekibiina nga bayita mu kutondawo ekibiina okwegata kuno. Wabula mu 1979 Gavumenti y'e Tanzania yafuula TBL ey’eggwanga ng’ekimu ku bitundu ku Kirangiriro kya Arusha. [3] Ekibiina kino kyaggulawo mu butongole amakolero ga Central Glass Industries Limited (CGI) mu 1987, ng’ekola ebidomola by’endabirwaamu n’amacupa, n’olwekyo nekivirako okunoonya ensibuko y’omunda.

File:East African Breweries (logo).png
Akabonero ka EABL nga tekanakyusibwa mu 2012

Okuva mu 2000 okutuuka mu 2010

[kyusa | kolera mu edit source]

Mu 2000, Diageo yafuna obuyinza obusinga obungi ku EABL era mu mwaka ogwaddako ekibiina kino kyatekawo olukalala ku Uganda Securities Exchange. [2] EABL ye kampuni ekola ku NSE 20 Share Index. [4]

Entalo za bbiya

[kyusa | kolera mu edit source]

Ku nkomerero y’emyaka gya 1990 okutuuka ku ntandikwa y’emyaka gya 2000 kyali kiseera kya ntalo za bbiya mu Mawanga g'Omubuvanjuba bwa Afrika nga mulimu South African Breweries International (Kati SABMiller ) ne EABL.

Entalo zino zaggwa mu 2002 EABL bwe yassa omukono ku ndagaano za layisinsi ne South African Breweries International ne bakkiriziganya ku bukwakkulizo bw’okuwanyisiganya emigabo mu kampuni zaabwe okuli eya Kenya Breweries Limited ne Tanzania Breweries Limited nga kati kkampuni ya SABI. [2]

Mu kuwaanyisiganya emigabo EABL yafuna emigabo 20 ku buli 100 mu TBL era n’ekkiriza okufulumya SABI omugabo gwe gumu ogwa Kenya Breweries Limited.

Era SABI yava mu katale k’e Kenya ate EABL n’efuluma akatale k'e Tanzania bwe yakwasa kampuni yaayo eya Kibo eri TBL. Omukago guno gwawa TBL omugabo gwa bitundu 98 ku buli 100 ku katale ka Tanzania okutuuka mu 2004. [5]

Mu mwaka gwe gumu, EABL yafuna emigabo 100 ku 100 mu kampuni ya International Distillers Uganda Limited ne 46.32 ku buli 100 ku migabo gya UDV Kenya Limited egyafulumizibwa.

Enkolagana wakati wa EABL ne SAB Miller mu Tanzania yayita mu kavuyo mu 2009, nga EABL egamba nti yamenya endagaano ya Tanzania Breweries (TBL), eyali kampuni ya SAB Miller, ng'erumiriza EABL okubeera nga yali efulumya eby'amaguzi ebyali ku mutindo gwa wansi mu nteekateeka eyakaanyizibwaako emabegako ate mu kiseera kye kimu n’egaanibwa okuyingira mu katale k’e Tanzania ku by'amaguzi bya Diageo/EABL.

Kino kyavaako EABL okufuna ebitundu 51 ku 100 ku kampuni ya Serengeti Breweries Limited (SBL) [2] neeva mu nsengeka y’emigabo gya TBL ng’eyita mu kuwaayo okw’okubiri okwali okw'obukadde bwa ddoola 71 n'emitwalo 50 ku katale k’emigabo mu Dar es Salaam mu 2011.[6] SAB Miller yatunda emigabo gyayo egya Kenya Breweries eri East African Breweries.

File:East African Breweries Limited Logo 2012.gif
Akabonero nga tebanakakyuusa mu 2020

Okuva mu 2010 okutuusa kati

[kyusa | kolera mu edit source]

Mu 2013, EABL yatandika emirimu mu South Sudan ng’eyita mu kutandikawo kampuni ya East African Beverages South Sudan Limited (EABSS) nga ddipo mu Juba okusobola okukendeeza ku kwesigama ennyo ku nteekateeka z’okubunyisa eby'amaguzi nga kikolebwa abantu ab’okusatu ezaavaako sitooka okugwaawo buli luvannyuma lwa kiseera. [2]

Amakampuni agakolagana nago

[kyusa | kolera mu edit source]

Kampuni ezikolagana ne EABL mulimu: [7]

Kampuni z’ekibiina eziriwo kati

[kyusa | kolera mu edit source]
  • Kenya Breweries Limited (KBL)Nairobi, Kenya - ebitundu 100 ku 100 Shareholding -Yatandikibwawo mu Kenya mu 1922. Bizineensi ya kkampuni eno enkulu kwe kukola Bbiya n’okussa mu bucupa eby’okunywa ebitaliimu mwenge ebya ‘malt’. [8]
  • Uganda Breweries Limited (UBL)Port Bell, Uganda – Emigabo 98.2% – UBL ebadde ekola omwenge mu Uganda okuva mu 1946. [9]
  • United Distillers Vintners (Kenya) Limited (UDV) – Nairobi, Kenya – emigabo ebitundu 46.32 ku buli 100 – UDV yatandikibwawo mu 1962. UDV Kenya Limited esinga kuba ya Diageo PLC, erina emigabo ebitundu 53.68 ku buli 100. EABL y’eddukanya kkampuni eno ku lwa Diageo. Bizinensi yaayo enkulu kwe kukola, okutunda n’okutunda ebyokunywa ebiyitibwa spirit based. Era eyingiza n’okusaasaanya ebika bya ‘premium spirit brands’ okuva mu kkampuni enkulu. [10]
  • International Distillers Uganda Limited (IDU) – Port Bell, Uganda – Emigabo ebitundu 100 ku 100 – Yagulibwa mu Gwomukaaga 2012 okuva mu Selviac Nederland, kkampuni ya Guinness UDV. [11] Kampuni eno ekola, etunda n’okutunda omwenge mu Uganda.
  • East African Maltings (Kenya) Limited – Nairobi, Kenya – emigabo ebitundu 100 ku 100 – EAML-Kenya ekola kinene nnyo mu kugabira ebigimusa ebigimusa eby’omutindo mu ngeri ya Malt, Barley ne Sorghum eri ebitongole ebikola omwenge eby’ekibiina kya EABL mu Kenya.
  • East African Maltings (Uganda) Limited – Kampala, Uganda – emigabo ebitundu 100 ku 100 – EAML-Uganda ekola kinene nnyo mu kugabira ebitongole ebikola omwenge eby’ekibiina kya EABL mu Uganda ebintu ebisookerwako eby’omutindo mu kukola omwenge mu ngeri ya Malt, Barley ne Sorghum.
  • EABL International Limited – Nairobi, Kenya – emigabo ebitundu 100 ku 100 – EABLi (eyali EABL Venture) yatandikibwawo mu 2009, bizinensi ya venture yali ya kussa essira ku kuzimba bizinensi ya Spirits mu Eastern Africa n’okuvuga okugaziwa kw’ebitundu nga bayita mu kussa essira ddene okuvuga bizinensi y’ebyokunywa yonna awamu n’okuyita mu kugaziya mu butale obupya nga The Great Lakes Region. EABLi ekola mu Southern Sudan, Rwanda, Burundi ne DRC ng’eyita mu kugaba omwenge ogw’okusatu, okutunda ebweru, n’okubikka ku kifo ky’omwenge ogw’okutunda mu ggwanga n’okutaliiko musolo wamu n’okutunda bbiya mu butale ekibiina kino mwe kitalina mirimu gya wano. [12]
Eccupa yomwenge gwa Serengeti Premium Lager
  • Serengeti Breweries Limited (SBL)Dar Es Salaam, Tanzania – emigabo ebitundu 51 ku buli 100 – SBL ye kampuni ya bbiya ey'okubiri esinga obunene mu Tanzania, ng’erina akatale nga ebitundu 28 ku 100 mu kampuni ensogizo ya bbiya ey'e Tanzania. Kampuni eno yatandikibwawo mu 1988 nga Associated Breweries Limited. Erinnya lyayo lyakyusibwa ne lifuuka Serengeti Breweries Limited mu 2002. EABL yafuna ebitundu 51 ku 100 ku kapito w’emigabo egyafulumizibwa mu SBL mu Ogwomwenda mu 2010. [13]
  • East African Beverages South Sudan Limited (EABSS)Juba, South Sudan – ebitundu 99 ku 100 – EABSS yatandika okukola mu 2013 bwe yatandikawo ddipo e Juba mw’egenda okuva okugabira abagigaba bbiya n’omwenge.

Ensimbi ezisigiddwa gyebuvuddeko

[kyusa | kolera mu edit source]
  • Central Glass Industries Limited (CGI) – Nairobi, Kenya – Yatandikibwawo mu 1987, nga kampuni yaayo yonna, okukola ebidomola by’endabirwamu mu langi ya flint, amber ne green okutuuka ku mutindo ogwetaagisa mu nsi yonna. CGI y’esinga okukola endabirwamu z’ebintu ebikozesebwa mu kukola endabirwamu mu Kenya. CGI efulumya ebintu byayo ebisoba mu 50% mu mawanga nga Uganda, Tanzania, Ethiopia, Rwanda, Burundi, Eritrea, Seychelles, Réunion, Mauritius, Zimbabwe, Zambia ne Angola.[14] CGI yagulibwa kkampuni ya Consol Glass esangibwa mu South Afrika mu Gwokutaano 2015 ku bukadde bwa ddoola za Amerika 47. [15]

Obwannannyini n’okuwandiika ku lukalala

[kyusa | kolera mu edit source]

Omugabo ogusinga obunene mu kibiina kino ye Diageo Plc. EABL yatekebwa ku lukalala lw'akatale k'emigabo e Nairobi, Uganda Securities Exchange ne Dar es Salaam. Emigabo mu by'amaguzi y’ekibiina gyali nga bwe kiragibwa mu kipande wansi: [7]

Obwannyini mu By'amaguzi mu kampuni ya East Africa Breweries
Eddaala Erinnya lya Nnyinimu Ebitundu ku kikumi eby’obwannannyini
1. 1. Diageo & Associate Companies 65.00
2. 2. Others via NSE, USE and DSE 35.00
Omugatte 100.0

Ebifulumisibwa

[kyusa | kolera mu edit source]

Ebika bya Tusker

[kyusa | kolera mu edit source]

  Tusker kyekika ekisinga okufulumizibwa mu kkampuni enkulu eya Kenya Breweries ng’ebitundu ebisoba mu 30 ku 100 ku katale ka bbiya mu Kenya ng'atundibwa mu 'hectoliters' ezisoba mu 700,000 buli mwaka. Tusker kyekika ky'omwenge ekisinga okusogolebwa mu Afrika mu kampuni ya Diageo. [16] Eri ku bitundu 4.2 ku buli 100 eya ABV pale lager. Ekika kino kyasooka kutundibwa mu 1923, nga wayiseewo akaseera katono eyatandikawo kampuni ya Kenya Breweries Ltd, George Hurst okubeera nga yali attiddwa enjovu mu kabenje keyalimu nga bali mu kuyigga. Eyasigalawo ku baatandika era nga muganda we Charles yasalawo okutuuma omwenge guno Tusker, engeri gyekyali nti enjovu ennene ensajja enzaalwa z’omu Buvanjuba bwa Afirika zaali ziyitibwa zi tuskers.[17] Kyali mu mwaka akabonero k’enjovu, nga kakwatagana ne Tusker Lager bwekatekebwaako. Omubala "Bia Yangu, Nchi Yangu" mu Luswahili nga gutegeeza "Bbiya Yange, Ensi Yange" .

Ku ntandikwa ya 2008, olugyegere lwazisemaduuka mu Bungereza eya Tesco yatandika okutunda Tusker, oluvannyuma amangu ddala n’eddirirwa Sainsbury’s. [18]

Ebika by’enjawulo

[kyusa | kolera mu edit source]
  • Tusker, etundibwa mu bidomolabya keg, widget n’obucupa: ebitundu 4.2 ku buli 100 eby'ebirungo bya ABV pale lager
  • Tusker Malt : ebitundu 5.0 ku buli 100 eby'ebirungo bya ABV premium lager
  • Tusker Lite : ebitundu 4.0 ku buli 100 eby'ebirungo bya ABV lite lager

Ekika kya Tusker Lager, Tusker Malt Lager, Pilsner ne White Cap Lager buli kimu kyafuna awaadi ya Gold Quality Award mu World Quality Selections, ezitegekebwa buli mwaka aba Monde Selection, kampuni eweebwa ekitiibwa ku mutendera gw'ensi yonna ekivunaanyizibwa ku by'amaguzi ebiri ku mutindo. [19]

Ebika ebirala

[kyusa | kolera mu edit source]

Kampuni eno era y'ekola n'ekika kya Uganda Waragi, ekika kya waragi nga kiri ebirungo ebitundu 40 ku 100 ebya ABV, omwenge gwekinaansi ogwa Uganda, era nga gwe gukulembera mu kusogebwa mu Uganda. Gusogelebwa emirundi esatu era nga gukolebwa okuva mu muwemba. Kimanyiddwa mu Uganda nga "Omwoyo gwa Uganda". Obutale obukulu mulimu amawanga ga Afrika amalala nga Rwanda, Democratic Republic of Congo ne Sudan. [20]

Mu 1965, "Etteeka lya Enguli " lyalagira nti okukola omwenge kwandibadde mu mateeka era ng'olina ebisaanyizo nga biri mu mateeka, era abakola omwenge balina okuguza ekitongole kya Uganda Distilleries Limited ekidukanyizibwa gavumenti, ekyakola ekika ky'eccupa ekiriko akabonero, nga kitundibwa wansi w'erinnya lya Uganda Waragi .

  • White Cap Lager ebirungo biri ebitundu 4.2 ku 100
  • White Cap Crisp ebirungo biri ebitundu 3 ku 100
  • Pilsner ebirungo biri ebitundu 4.7 ku buli 100 ebya Lager
  • Pilsner Ice ebirungo biri ebitundu 5.2 ku buli 100 ebya ABV lager
  • [./Guinness_Foreign_Extra_Stouthttps://en.wikipedia.org/wiki/Guinness_Foreign_Extra_Stout Guinness Foreign Extra Stout] ebirungo biri ebitundu– 7.5 ku buli 100 ebya ABV stout
  • Allsopps Lager – ebitundu 5.5 ku buli 100 ebya ABV lager
  • Senator Lager – ebitundu 6.0 ku buli 100 ebya ABV barley beer
  • President Extra Lager ebitundu 6.6 ku buli 100 ABV lager
  • Bell Lager
  • Serengeti Lager

Ekitongole kya EABL

[kyusa | kolera mu edit source]

EABL Foundation kye kitongole ekivunaanyizibwa ku mbeera z’abantu nga tabi lya East African Breweries, ekyatandikibwaawo mu 2005. Kiyamba abantu mu Kenya, Uganda ne Tanzania nga bayita mu bintu bitaano gyebakolera: okubunyisa amazzi, okusomesa n’okutendeka, eby'obulamu, obutonde bw’ensi, ne pulojekiti ez’enjawulo. Okuyita mu nteekateeka y'obukugu eri obulamu, The EABL Foundation egaba sikaala eri abayizi abasoma diguli [21] mu Mawanga gamirundi esatu ag'Omubuvanjuba bwa Afrika.

Pulojekiti zaayo ezigenda mu maaso mulimu okuzimba gy'okujanjabiramu amaaso e Moshi, Tanzania, okuwagira ekibiina kya Sickle Cell Association of Uganda n’okuwaayo ekyuma kya ekikozesebwa mu kulaba ebitundu by'omubiri munda eri eddwaaliro lya Kirwara e Thika, Kenya. Ekitongole kino kyawaayo obukadde bwa ssente z'e Kenya 70 nga zini ziri emitwalo gya ddoola za Amerika 972,000 mu sikaala za yunivasite.

Aba EABL Foundation bakola pulojekiti ez’enjawulo mu biseera by’akatyabaga, ne mu biseera nga weetagisa obuyambi obw’amangu. Gyebuvuddeko, ekitongole kino kyetaba mu pulojekiti eyayitibwa 'Save A Life Fund', mwe kyaweerayo ssente ezisoba mu bukadde 14 owa ssente z'e Kenya, nga ze doola za Amerika 194,000, okwolekera okudduukirira enjala. [22]

Obuvugirizi bw'ebibiina by'omupiira

[kyusa | kolera mu edit source]

Liigi y'e Kenya ey'awagulu

[kyusa | kolera mu edit source]

Nga 21 Ogwomunaana mu 2012, kampuni eno yateeka omukono ku ddiiru ya bukadde 170 obwa ssente z'e Kenya nga bwe bukadde bwa ddoola za Amerika 2.02; obukadde bwa pawundi 1.28 stg ; obukadde bwa ssente za Bulaaya 1.62 ne liigi ya Kenya eyababinyweera olw’okukyusa erinnya n’efuulibwa Tusker Premier League . Kino kyagifuula ddiiru esinga okuyingiza ssente mu byafaayo by’omupiira gw'e Kenya. [23]

Tusker FC kiraabu ya mupiira edukanyizibwa kampuni ya East African Breweries. Esinganibwa mu kibuga ky'e Nairobi, e Kenya. Ye kiraabu ey'okusatu muzisinga okubeera empanguzi mu Kenya ng’ewangudde ekikopo kya liigi y'e Kenya emirundi munaana n’okuwangula empaka za Kenyan Cup emirundi esatu. Mu kwongerezaako ku ekyo, ewangudde ekikopo eky'etabibwaamu kiraabu okuva mu bitundu By'omumasekati ne mu Buvanjuba bwa Afrika nga kitegekebwa mu Mawanga g'omubuvanjuba bwa Afrika emirundi enna.

Kiraabu eno yali emanyikiddwa nga "Kenya Breweries" okutuusa mu 1999, erinnya eririko kati lwe lyafunibwa. Tusker erina ebisaawe bibiri by'ekozesa ng'amaka gaayo, okuli ekya Moi International Sports Center, ng'eno gyebasinga okuzannyira emipiira gyayo egy’awaka, ne Ruaraka Sports Ground .

Ekikopo kya CECAFA

[kyusa | kolera mu edit source]

Mu Gwomunaana 2012, kampuni ya East African Breweries yakola ddiiru y'okuvugirira ng'ebalibwaamu doola za Amerika 450,000 ne CECAFA okulaba ng’ekikopo kya CECAFA kikyusibwa ne kifuulibwa CECAFA Tusker Challenge Cup . [24]

Ebijuliziddwaamu

[kyusa | kolera mu edit source]
  1. "East African Breweries Limited – EABL History". eabl.com. Archived from the original on 22 August 2017. Retrieved 2017-08-22.
  2. 1 2 3 4 5 "EABL Information Memorandum" (PDF). EABL. 2015-03-03. Archived from the original (PDF) on 2 April 2015. Retrieved 2015-03-21.
  3. "History of TBL". SaaHiiHii (in Lithuanian). Archived from the original on 21 September 2016. Retrieved 2017-09-06.
  4. "NSE 20 Share Index 2019 – Constituent Companies". Alchemy Kenya. 22 December 2018. Archived from the original on 6 January 2019. Retrieved 6 January 2018.
  5. "Tanzania Breweries Limited – 2013 Annual Report" (PDF). TBL. 31 March 2013. Retrieved 12 February 2016.
  6. "EABL gets nod to sell stake in SABMiller's unit". Reuters (in British English). UK. Archived from the original on 6 March 2016. Retrieved 2017-08-22.
  7. 1 2 "EABL 2011 Annual Report" (PDF). EABL. 30 June 2011. Archived from the original (PDF) on 31 October 2013. Retrieved 16 September 2014.
  8. "About Kenya Breweries Limited | KBL". EABL. Archived from the original on 19 May 2015. Retrieved 2014-09-16.
  9. "Uganda Breweries Limited | UBL". EABL. Archived from the original on 7 March 2014. Retrieved 2014-09-16.
  10. "United Distillers Vintners | UDV". EABL. Archived from the original on 25 April 2015. Retrieved 2014-09-16.
  11. "East Africa: EABL to Buy Distillers in Kenya, Uganda". All Africa. 2002-06-24. Retrieved 2014-09-16.
  12. "EABL International | EABLi". EABL. Archived from the original on 27 April 2015. Retrieved 2014-09-16.
  13. "Serengeti Breweries Limited | SBL". EABL. Archived from the original on 3 March 2016. Retrieved 2014-09-16.
  14. "Central Glass Industries". EABL. Archived from the original on 7 March 2014. Retrieved 2014-09-16.
  15. Mutegi, Mugambi (2015-05-12). "EABL to earn Sh4.5bn from sale of glass firm". Business Daily Africa. Nation Media Group. Retrieved 2015-05-14.
  16. "British Guild of Beer Writers". Archived from the original on 22 July 2011. Retrieved 12 November 2008.
  17. The Agora. "TUSKER : THE STORY BEHIND THE NAME". The Agora. Archived from the original on 30 May 2016. Retrieved 13 August 2014.
  18. "Tusker lager wins Sainsbury's listing – Talking Retail". Archived from the original on 5 July 2008. Retrieved 12 November 2008.
  19. Kenya Breweries Achieves Gold At Monde Selection Template:Webarchive, africanselect.com, Monday, 26 July 2004
  20. "East Africa Breweries Limited::". Archived from the original on 11 March 2007. Retrieved 12 November 2008.
  21. EABL Foundation. "EABL Foundation Scholarships". eablfoundation.com. Archived from the original on 3 September 2014. Retrieved 13 August 2014.
  22. "EABL Foundation – Eabl Foundation Success Stories". eablfoundation.com. Archived from the original on 3 September 2014. Retrieved 2017-08-22.
  23. "KPL now Tusker PL in Sh170m deal". 98.4 Capital FM. 21 August 2012. Retrieved 21 August 2012.
  24. Bonnie Mugabe (30 August 2012). "Challenge Cup brought forward". The New Times. Archived from the original on 22 February 2014. Retrieved 1 September 2012.
Ensengeka y’ebitabo
  • Justin Willis, Potent Brews: Ebyafaayo by’Omwenge mu Buvanjuba bwa Afirika, 1850–1999, Ekitongole kya Bungereza mu Buvanjuba bwa Afirika (2002),

Ewalala w'oyinza okubigya

[kyusa | kolera mu edit source]