Ekaddiyizo lya Hamu Mukasa
Ham Mukasa Museum yenyuma ey'e terekelo y'ebyafaayo ya Uganda n'ekifo eky'omukitundu ekisangibwa mu maka ga Ham Mukasa ku kyaalo Nassuuti ku luguudo oluva e Mukono okudda e Kayunga mu kibuga Mukono .[1] [2] Mulimu ebintu eby'edda ebiraga obusika bwa Ham Mukasa okuva mu 1868 okutuuka mu 1956. [3] [4] [5] [6]
Ebyafaayo
[kyusa | kolera mu edit source]
Eterekero lya Ham Mukasa eri mu nyumba ya Akwatempola, eyazimbibwa mu 1906. [7] Ham Mukasa yalina ennyumba bbiri: emu erimu Kyagwe mu kibuga k’ye Mukono (kati emanyiddwa nga Ham Mukasa Museum) ate n’endala eri Mengo mu Kampala . [1]
Ekibangirizi ekiterekebwamu ebintu e'byedda kino kirina ennyumba ey’ekyekulungirivu ey’okusembeza abagenyi edda ekyali ekifo ekikulu eky’okwaniriza abagenyi.[1] Enzimba eno eyawulwamu enzigi zaayo essatu ez’akabonero, nga buli emu ekiikirira ekkubo ery’enjawulo n’abagenyi abaagikozesa: Oluguudo lwa Busoga lwakozesebwanga abagenyi abajja okuva e Busoga,oluguudo lw’e Mengo/Kampala lwakozesebwanga abagenyi okuva e Mengo,oluguudo lw’e Kyagwe lwakozesebwanga ababaka n’ababaka abaava e Kyagwe.[1]
Ennyumba enkulu yalimu ekisenge kimu,era ku mabbali gaayo lumu waaliwo ennyumba y’abaana, oluvannyuma n’egwa. [1] [2] Munyuumba enkulu mutuliro kubisenge byayo kwaliko ebibajje bye'bifananyi bya Ham Mukasa,abaana be,n'abazukulu,mikwano gye nebakabaka babuganda abawerako. Mubino mwaliimu ekifaananyi kya Kabaka Ronald Muwenda Mutebi II ekyakwatibwa mu buvubuka bwe. [2]
Mu nyumba omuterekebwa ebintu ebyedda eya Ham Mukasa mulimu etterekero ly’ebitabo ebyekusifu omuli ebintu bye eby’obwannannyini eby’ebitabo,empapula z’amawulire, n’ebitabo omuli diary ye ey’olugendo lwe yakola ne Sir Apollo Kaggwa e Bungereza mu 1901 okwetaba mu kutikkira Ssekabaka Edward VII . [8] Etterekero lino lyebuuzibwako amatendekero nga Makerere University ne Uganda Christian University . [2]

Okulambula ebifo eby’edda kukulemberwa famire ya Ham Mukasa omuli ne muzzukulu we eyali minisita wa Tekinologiya W'amawulire n'empuliziganya mu Yuganda Dr. Ham Mulira. Munyumba eterekebwamu ebintu ebyedda eno etuukirirwa mu ddembe okuva mu mweezi ogwokuna 2025 kyokka ebiteeso byateekebwawo okusasuza ssente okuyambako mu kuddaabiriza ekifo kino. [2]
Ebikung’aanyiziddwa
[kyusa | kolera mu edit source]Ennyumba eno emanyiddwa ng’emu ku nkola ya Buganda ey’obulambuzi eyasooka era eyimiridde ng’akabonero k’ebyobuwangwa, ng’ekuuma obusika bw’omu ku baami ba Buganda abasinga okumanyika, omu ku baasooka okubeera ab’omulembe mu Uganda. [2]
Essira erisinga okussibwa ku terekero lino ku nzirukanya y’emirimu n’okukuuma eby’obuwangwa byakyo birimu ebintu nga 1,000. Eyolesa ebifaananyi, eby’edda n’eby’omulembe,nga mulimu okusiiga ebifaananyi n’ebiwandiiko bya Ham Mukasa eby’olubereberye, ebiwandiiko n’ebitabo. [1]
Mu kibangirizi ky’amaka ga Ham Mukasa mwe mutudde emmotoka eyekika kya Dodge eya kiragala okuva mu 1930 ng’eriko ebipande ebyeru. [9] Emmotoka eno tekyali mu mbeera ya kudduka, wabula edda yali ekola ng’entambula ya Mukasa ey’obuntu, gye yakozesanga yekka, mukyala we n’abaana. [2] Okubeerawo kwayo kuwa abagenyi akakwate akalabika n’obulamu obw’omulembe gw’amatwale obw’omu ku baami ba Buganda abamanyiddwa era kabonero akasooka okwettanira tekinologiya ow’omulembe abakulu mu Uganda mu kiseera ekyo. [2] [7]
- Ekibumbe kya Ham Mukasa ku mabbali g’emmotoka ye ey’edda eyasooka
- Emmotoka ya Ham Mukasa ey'edda ku nyumba ya'kwata empola
Laba ne
[kyusa | kolera mu edit source]- Eterekelo lyobuwangwa bwa Yuganda
- Ekitongole ky'ebyobuwangwa ekya Uganda National Cultural Centre
- Ssemagulu Royal Museum
- Ekifo ky'ebyobuwangwa ekya Ateker
- Ekitebe ky’ebyafaayo eky’omu kitundu kya St. Luke
Ebijuliziddwa
[kyusa | kolera mu edit source]- 1 2 3 4 5 6 "Community museums in Uganda | Ugandan museums geo quest". uMap (in Lungereza). Retrieved 2025-08-30.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 "Colonial era Ham Mukasa home is new tourist site". Monitor (in Lungereza). 2021-01-05. Retrieved 2025-08-30.
- ↑ CrossCulturalFoundation, Uganda (2014). "Community museums in Uganda" (PDF). Cross Cultural Foundation Uganda.
- ↑ "Community museums flourish". Monitor (in Lungereza). 2021-01-05. Retrieved 2025-08-30. v
- ↑ "Ugandans urged to engage in local tourism". New Vision. Retrieved 2025-08-30.
- ↑ Mbago, Simon (2023-10-29). "Preserving Jinja's historical charm: Vintage car drive by CCFU and VCRF". Busoga Today (in American English). Retrieved 2025-08-30.
- 1 2 "UCOMA » Central Region" (in American English). Retrieved 2025-09-01.
- ↑ "Ham Mukasa Family Seeks Gov't Hand in Preserving Mengo House". Uganda Radionetwork (in Lungereza). Retrieved 2025-09-01.
- ↑ "Obsession with vintage cars birthed auto shows". Monitor (in Lungereza). 2021-01-01. Retrieved 2025-08-30. (This source mentions "Ham Mukasa's 1928 Dodge in Mukono". However, Dodges from 1928 look very different; those from the late 1930s look very similar.)