Emmanuel Wamala
Emmanuel Wamala (yazaalibwa 15 Ogwekkuminebiri 1926) munnayuganda omukulembeze w'Ekikatoliki era nga ye Ssaabalabirizi wa Kampala okuva mu 1990 okutuuka mu 2006. Yafuulibwa kalidinaali mu 1994. [1]
Ensibuko ye n’obuyigirize bwe
[kyusa | kolera mu edit source]Wamala yazaalibwa nga 15 Ogwekkuminebiri 1926 ku kyalo Kamaggwa, mu kigo kya Lwaggulwe, mu Disitulikiti y’e Masaka, mu Uganda. Ekyalo Kamaggwa kati kiri mu kigo ky’ e Matale ekya Yozefu Omutukirivu. Yasomera mu pulayimale e Kalisizo okumala emyaka ena, nga tannayingira Bukalasa National Minor Seminary mu 1942. Oluvannyuma lw’emyaka musanvu mu Bukalasa, yasomera mu Katigondo National Major Seminary okuva mu 1949 okutuuka mu 1955. Yafuna diguli eyookubiri mu by’eddiini . Mu gwomwenda 1956, yasindikibwa e Rooma okwongera okusoma mu Pontifical Urban University, gye yafunira diguli mu by’eddiini. Okuva mu 1962 okutuuka mu 1964 yakola kkoosi y’obusomesa mu yunivasite y’e Makerere, n’atikkirwa dipulooma mu ssomo lino. Oluvannyuma, yakola emisomo emirala egy’okusomesa mu Amerika.[1][2]
Obusaserdooti
[kyusa | kolera mu edit source]Wamala yatuuzibwa ku bwadyankoni nga 15 Ogwomunaana 1957 mu kibuga Rooma. Yatuuzibwa ku bwafaaza, nga 21 Ogwekkumi 1957, mu chapel ya Pontifical Collegio Urbaniano, Rome, nga Ssaabalabirizi Pietro Sigismondi, Titular Archbishop of Neapolis in Pisidia. Ku mukolo gwe gumu Stephen Fumio Hamao, eyali agenda okubeera kalidinaali, naye yatuuziddwa ku bwafaaza. [1] [2] Era eyatuuzibwa nga Faaza mu kiseera kye kimu, mu kifo kye kimu mwalimu Paul Lokiru Kalanda, Omulabirizi Emeritus owa Fort Portal, Uganda. [3]
- Omulambuzi w'amasomero g'obulabirizi mu Bulabirizi bw'Abakatoliki e Masaka
- Omusomesa mu Seminary e Bukalasa Minor
- Omusosodooti, omusomesa era rector wa yunivasite y’e Makerere
- Vicar General w’essaza ly’e Masaka okuva mu 1974 okutuuka mu 1981.
- Yatondebwa nga Chaplain w'Obutukuvu bwe nga 25 ogwokutaano 1977. [2]
Omulabirizi
[kyusa | kolera mu edit source]Nga 17 ogwomusanvu 1981 Paapa John Paul II yamulonda okuba omulabirizi w'essaza ly'e Kiyinda-Mityana . Yatukuzibwa n’atuuzibwa ku bwa Bishop wa Kiyinda-Mityana mu kkanisa ya Saint Noa Mawaggali, Mityana, Obulabirizi bw’e Kiyinda-Mityana. Omukolo gwategekebwa nga 22 Ogwekkuminogumu 1981. Omutukuzi omukulu yali Kalidinaali Emmanuel Kiwanuka Nsubuga Ssaabalabirizi wa Kampala ng'ayambibwako Omulabirizi Adrian Kivumbi Ddungu, Omulabirizi w'e Masaka n'Omulabirizi Josef Stimpfle, Omulabirizi w'e Augsburg . [1][2]
Nga 21 Ogwomukaaga 1988 Paapa John Paul II yamulonda Coadjutor Archbishop wa Kampala. Nga 8 Ogwokubiri 1990, Omulabirizi Wamala yasikira bwa Ssaabalabirizi wa Kampala, oluvannyuma lw’okuwummula kwa Kalidinaali Emmanuel Kiwanuka Nsubuga ku ntandikwa y’olunaku lwe lumu. [1][2]
Kalidinaali
[kyusa | kolera mu edit source]Nga 26 Ogwekkuminogumu 1994 Paapa John Paul II yamutonda nga Kalidinaali . Mu kiseera kye kimu yalondebwa okuba Kalidinaali-Kabona wa Sant'Ugo . Yali omu ku balonzi ba kalidinaali abeetaba mu lukiiko lwa Paapa olwa 2005 olwalonda Paapa Benedict XVI, kyokka afiiriddwa eddembe okwetaba mu lukiiko lwonna olw’omu maaso olw’okuyisa amazaalibwa ge ag’emyaka kinaana. Mu Kampala yasikiddwa Ssaabalabirizi Cyprian Kizito Lwanga .[1][2]
Nga 9 Ogwekkumi 2021 Wamala yeetaba mu kuziika Monsignor Henry Kyabukasa muto we ow'emyaka 92 mu Uganda. Kyabukasa yaliko omusumba w’essaza ly’e Masaka mu Roman Catholic era yafiira mu ddwaaliro lya Villa Maria mu Disitulikiti y’e Kalungu nga 6 Ogwekkumi 2021. Yaziikibwa mu Bukalasa Minor Seminary mu Disitulikiti y’e Kalungu. [4]
Kalidinaali Wamala muyambi wa pulojekiti ya African prisons Project,Ekibiina ky'ensi yonna ekitali kya gavumenti nga kirina omulimu gwokuleeta ekitiibwa n'essuubi eri abasajja ,abakyala n'abaana mu makomera ga Africa nga bayita mu by’obulamu, ebyenjigiriza, obwenkanya n’okuzza abantu mu makomera. Ssaabalabirizi Emmanuel Wamala yaliko Pulezidenti w’olukiiko lw’abalabirizi mu Uganda okuva mu 1986 okutuuka mu 1994. Era yaliko Pulezidenti w’olukiiko lw’abakristaayo olwa Uganda Joint Christian Council. Ssaabalabirizi Wamala yafuuka Rector wa Uganda Martyrs University, eyaggulwawo mu butongole nga 18 Ogwekkumi 1993.[2]
Yawummula nga Ssaabalabirizi wa Kampala, nga 19 Ogwomunaana 2006 era akyali Ssaabalabirizi Emeritus wa Kampala.[1][2]
Ebijjuliziddwa
[kyusa | kolera mu edit source]Template:S-relTemplate:S-breakTemplate:S-nonTemplate:S-ttlTemplate:S-aftTemplate:S-breakTemplate:S-befTemplate:S-ttlTemplate:S-aftTemplate:S-breakTemplate:S-nonTemplate:S-ttlTemplate:S-incTemplate:S-end
- 1 2 3 4 5 6 7 David M. Cheney (17 August 2024). "MicroData Summary for Emmanuel Cardinal Wamala (born 15 December 1926), Archbishop Emeritus of Kampala". Catholic-Hierarchy.org. Retrieved 27 December 2024.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 HSPO (December 2024). "Biography of Cardinal Emmanuel Wamala Archbishop Emeritus of Kampala, Uganda". Holy See Press Office (HSPO). Retrieved 27 December 2024.
- ↑ Mathias Mazinga (27 January 2008). "Wamala's Fifty Years In The Cassock". New Vision. Retrieved 27 December 2024.
- ↑ Mathias Mazinga (8 October 2021). "Msgr Kyabukasa To Be Buried At Bukalasa On Saturday". New Vision. Retrieved 27 December 2024.