Jump to content

Engalabi

Bisangiddwa ku Wikipedia

Engalabi, era emanyiddwa nga Engoma ensajja, kivuga ekikuba membranophone ekitera okukozesebwa mu Central Africa, naddala mu Uganda. Kikwatagana n’ebika nga Baganda, Banyankole, Buzimba, ne Tagwenda.[1] Ekivuga kino era kyogerwako amannya amalala ag’enjawulo, omuli omugalabi, engaija, egaabi, omugudu, omugwabe, engoma empanvu, Engaabe (mu Lusoga ), ne emiidiri (mu Ateso ).[2][3][4][5]

Engalabi ngoma mpanvu, nga ya ssiringi ng’ebikkiddwako olususu, ng’etera okusibuka mu bisolo ebikulukusiza nga pythons oba monitor lizards, oba okuva mu nsolo, eziwanvuwa ku dowels zaayo ez’embaawo.[1][6][7][8]​ Abamenya amateeka balina okusasula engassi oba okusibwa emyaka mukaaga. [6]

Engalabi basooka ku giteeka wakati wa maviivi ,okugikwata n'omukono ogumu ,oba okugisiba mu kiwato oba kubibegabega nga bakozesa olugoye ,oluwuzi lw'ebijanjaalo oba omusipi ogwamaliba g'ente. [2][9][10][2]

Engalabi esinga kukozesebwa bika bya Uganda, omuli Baganda, Banyankole, Bateso, Basoga, Buzimba, ne Tagwenda. Kibeera mu bivvulu by’ennyimba, mu bivvulu by’amazina, era kikola ng’engeri y’okutuusa obubaka mu mikolo gy’ennono. Okugeza, kikubiddwa ekiro kyonna mu mukolo gwa " Okwabya Olumbe ", nga kivvuunulwa mu ngeri etali nnywevu nti "Okwetaba mu kuziika," ne mu mikolo gy'okutongoza abalongo. Buli ddoboozi eriva mu Engalabi litwala amakulu mu Buganda; okugeza, " Gwanga Mujje ," ekivvuunulwa mu ngeri ey'ekibogwe nga "Ekitundu, mujje," ne " Sagala agalamidde ," ekivvuunulwa mu ngeri etali nnywevu nti "Saagala muntu yenna kwebaka." [6][5] Era ekozesebwa abafulumya ennyimba mu Uganda mu kukola ennyimba ne mu kukola katemba, gamba ng’ebitontome. [2][9][1][11]

Mu Buganda, abakyala Abaganda baali bakugirwa okukuba Engalabi, anti mu buwangwa baagikubiranga wakati w’ebisambi by’omukubi w’engooma. Abakyala abaali bayonsa oba nga bagenda mu nsonga nabo tebakkirizibwanga kuzannya Engalabi.[2] Kyokka mu Lubiri, abakyala bakkirizibwanga okukuba Engalabi ku mukolo ogwa " Masiro " ogwaweebwayo eri abakulembeze ba Kabaka abakulembeze b'ekibiina ky'abayimbi ab'obwakabaka.[2] Mu Buganda ey’omulembe guno, abakyala bakkirizibwa okukuba ebivuga byonna eby’ennono mu kuyimba, amazina, ne katemba.[2]

Ekijjukizo ky’Engalabi ekyawuddwamu ebitundu bibiri, kiyimiridde ku mita 11 obuwanvu ate nga kiweza mita 12.8. Kisangibwa ku nkulungo ku luguudo lwa Kabaka Anjagala, era olumanyiddwa nga Royal Mile oba King’s Way, e Rubaga, okumpi ne Bulange.[12][13][14] Ekijjukizo kino kirimu endongo endala eziyitibwa Nankasa ku musingi gwakyo.[12] Kyawulwamu ebitundu bibiri okusobola okufuna Kabaka, nga kikwatagana n'erinnya lye "Kabaka Nantawetwa."[12] Royal Mile eva e Bulange okutuuka e Lubiri .[12]

Ebijjuliziddwa

[kyusa | kolera mu edit source]
  1. 1 2 3 "Instruments that define Uganda". New Vision (in Lungereza). Retrieved 2024-01-08.
  2. 1 2 3 4 5 6 7 "Engalabi". music.africamuseum.be. Retrieved 2024-01-08.
  3. Kaggwa, Andrew (2014-02-11). "Sebunjo talks African music at Wazo". The Observer - Uganda (in British English). Retrieved 2024-01-08.
  4. "Lwere drums his way to the banks". Monitor (in Lungereza). 2020-07-19. Retrieved 2024-01-10.
  5. 1 2 Makanga, Samuel (2018-01-26). "Musical Instruments of Uganda". Prime Uganda Safaris (in American English). Retrieved 2024-01-10.
  6. 1 2 3 "Drum makers decry competition". Monitor (in Lungereza). 2021-10-15. Retrieved 2024-01-08.
  7. "Katikkiro Charles Peter Mayiga: Lover of nature and literature". Monitor (in Lungereza). 2021-01-08. Retrieved 2024-01-10.
  8. "Bakisimba dance inspired by the drunkard's quick steps". Monitor (in Lungereza). 2021-01-05. Retrieved 2024-01-10.
  9. 1 2 paresh (2015-03-20). "Engalabi: Long Drum – Percussion instrument". Global Sound Movement (in British English). Archived from the original on 2024-01-08. Retrieved 2024-01-08.
  10. "Minisita Ssebuggwawo akubye engalabi n'acamula abali e Dubai". Bukedde (in Lungereza). Archived from the original on 2024-01-08. Retrieved 2024-01-08.
  11. "Poetry taken back in the days". Monitor (in Lungereza). 2021-01-05. Retrieved 2024-01-10.
  12. 1 2 3 4 "New Buganda monument gets tourism ministry nod". New Vision (in Lungereza). Retrieved 2024-01-08.
  13. "NEW BUGANDA MONUMENT GETS TOURISM MINISTRY NOD | Uganda Tourism Board". utb.go.ug. Retrieved 2024-01-08.
  14. "KCCA gives Kabaka junction face-lift". Monitor (in Lungereza). 2021-01-19. Retrieved 2024-01-10.