Jump to content

Frank Gashumba

Bisangiddwa ku Wikipedia
Frank Gashumba
omuntu
Ekikulamusajja Kyusa
Yazaalibwa nga3 Gwakkuminebiri(Ntenvu) 1974 Kyusa

Frank Mangumu Gashumba (yazaalibwa 3 Ogwekkumineebiri 1974) Munnayuganda omusuubuzi, omwogezi w'okubudaabuda n'okukubiriza, omulwanirizi w'eddembe ly'obuntu n'ebyenfuna. Gashumba akola nga ssentebe w’ekibiina kya Mali Group of Companies era nga ye mutandisi wa Sisimuka Uganda, kaweefube w’okutumbula enkulaakulana mu mbeera z’abantu. Gashumba amanyiddwa olw’emirimu gye egy’okuwolereza n’okulwanirira eddembe ly’Abanyarwanda ababeera mu Uganda ng’ayita mu lukiiko lwa Abavandimwe[1] era alina ekifo ky’obumyuka bwa Ssentebe w’ekitundu kya Central Region of the Patriotic League of Uganda (PLU).[2] Ebigambo bye bivuddeko okukubaganya ebirowoozo mu lujjudde mu kaweefube w’okubunyisa amawulire n’okunnyonnyola ensonga z’ebyobufuzi n’embeera z’abantu.[3]

Obuto bwe n'okusoma kwe

[kyusa | kolera mu edit source]

Gashumba yazaalibwa nga 3 Ogwekkumineebiri 1974 mu kibuga Villa Maria mu Disitulikiti y’e Masaka, mu Uganda, mu maka ga Anthony ‘Antonio’ Kasumba ne Cissy Mukarubayiza nga bombi bava mu nsi ya Rwanda . Kitaawe yali nnannyini ttaka mu Buganda era nga musuubuzi.[3] Obuto bwe obusinga yabumala Masaka era oluvannyuma ku ntandikwa y'emyaka gya 90 n'agenda e Kampala .

Yasomera mu St. Francis Primary School, nga tannagenda mu Aga Khan Senior Secondary zombi e Masaka[4] n’oluvannyuma n’atikkirwa mu Nkumba University n’afuna diguli mu by’obusuubuzi.[3]

Gashumba ye ssentebe w’ekibiina kya Mali Group of Companies, ekirina obwagazi mu by’obulimi, empeereza y’obukugu, n’obulambuzi.[5] Yatandika emirimu gye egy’obusuubuzi ku nkomerero y’emyaka gya 1990 ng’akola emirimu omuli Mali Mixed Farm.[3]

Okulwanirira emirimu n’okubunyisa amawulire

[kyusa | kolera mu edit source]

Gashumba abadde muwolereza era mulwanirizi amanyiddwa ennyo owa Bannayuganda abalina obuzaale okuva mu Rwanda oba Abanyarwanda.

Yali mu bamu ku bassaawo ekibiina kya Council for Abavandimwe, ekibiina ekikiikirira n’okuwolereza ebyetaago by’Abanyarwanda mu Uganda n’ebweru waayo. Ng’ayita mu nkola eno, abadde akola kampeyini z’okulwanirira eddembe ly’obutuuze n’okusiimibwa, ng’ayambako mu kuyingirira kw’abakulira emirimu okwakola ku kusosola mu nkola z’okuwandiika ebiwandiiko mu ggwanga.[6][7][8]

Ategese emikolo gy'ebyobuwangwa nga Abavandimwe Carnival[9], ekitumbula obumu mu bantu era nga kirimu ebivvulu by'abayimbi ba Uganda okuli Eddy Kenzo, Cindy Sanyu, Jose Chameleon, Sheebah, Ray G, ne Omega 256 . [7]

Gashumba yatandikawo Sisimuka Uganda (National Action for Awakening Uganda), enteekateeka etunuulidde okutumbula enkyukakyuka mu ndowooza, okutumbula, n’okutumbula embeera z’abantu.[3]

Ng’omumyuka wa Ssentebe w’ekitundu kya Central Region of the Patriotic League of Uganda (PLU),

Gashumba yeenyigidde mu kusikiriza n’okukubiriza abantu ku by’obufuzi, era abadde ayogera emirundi mingi ku nsonga ezikwata ku Banyarwanda, ng’afudde omu ku bawolereza b’abeetaaga obuyambi n’ababeera ku mabbali mu ggwanga.[10]

Emikutu gy’amawulire n’okukwatagana n’abantu

[kyusa | kolera mu edit source]

Gashumba alabiseeko mu kukubaganya ebirowoozo ku mikutu gy’amawulire ku byobufuzi bya Uganda n’ensonga z’embeera z’abantu.[11]

Yeetabye mu nkuŋŋaana z’abantu era ng'ategeka n’ebiteeso n’ebibuuzo ebyogerwako ku nsonga ezikwata ku Banyarwanda n’eby’obufuzi mu ggwanga.[3]

Ensonga z’amateeka n’okukeberebwa mu lujjudde

[kyusa | kolera mu edit source]

Gashumba abadde yeenyigira mu misango gy’amateeka. Laba ne: Brian Muhumuza Bishanga[12]

Mu Gwekkumi mu mwaka gwa 2017, yakwatibwa ekitongole ekikessi ekya Chieftaincy of Military Intelligence (CMI) ku misango omuli okwefuula, okujingirira, okwekobaana okukola omusango omunene, n’okusangibwa n’ebiragalalagala mu ngeri emenya amateeka.[13] Emisango gino gyava ku bigambibwa nti ye ne munne beefuula abakungu ba Minisitule y’ebyokwerinda ku bikwatagana ne ddiiru eyalimu loole z’amagye.[14] Gashumba yawakanya ebigambibwa nti byali bya nteekateeka za bya bufuzi. Oluvannyuma lw’emyaka ebiri egy’okuvunaanibwa mu kkooti, mu kiseera nga abawaabi b’emisango balemeddwa okuleeta abajulizi, Kkooti ya Buganda Road yasazaamu emisango gyonna mu Gwekkuminoogumu 2019.[15]

Mu ngeri ey’enjawulo, mu mwaka gwa 2011 ne mu Gwolubereberye 2021, Gashumba yateekebwako ebigambibwa eby’obubbi n’okukoppa mu ddiiru y’okugula ebyuma by’okuzikiza omuliro (fire tenders) ebyali bikwatagana ne kkampuni ya Turkey. Yakwatibwa wamu n’abalala mu musango mu mwaka gwa 2021 kyokka n’asigala nga talina musango. Emisango gino tegyavaamu kusingisibwa misango, era oluvannyuma Gashumba n’agenda mu maaso n’emirimu gye egy’obusuubuzi n’okubunyisa amawulire.[16]

Ebigambo bya Gashumba eby’ebyobufuzi nabyo bifunye okwekenneenya, ng’abamu ku bavumirira babuusabuusa enkyukakyuka mu bifo bye okumala ekiseera. Yaddamu okuyanukula ku kunenyezebwa okwo ng’asuubiza n’okunyweza okwewa amanyi mu bantu n’okulaba nti wabaawo obumu mu ggwanga lyonna.[10]

Gashumba ye taata w'omuntu omumanyifu ennyo mu by'amawulire Sheilah Gashumba . Abadde yeenyigira mu mirimu gy’obuzirakisa, omuli okuwa obuyambi mu by’enjigiriza n’okuyimirizaawo obulamu bw’omwana Aisha Nabukeera eyayokebwa omuliro.[3][17] Mu Gwokutaano 2025, yakola omukolo ogw’ekinnansi ( gusaba ) ne munne Patience Mutoni Malaika.[3]

Engule n'okusiimibwa

[kyusa | kolera mu edit source]

Gashumba yafuna engule ya African Public Service Optimum Award mu mwaka gwa 2023. [18]

Ebijuliziddwa

[kyusa | kolera mu edit source]
  1. "Abavandimwe – Official Website" (in American English). Retrieved 2026-05-14.
  2. Mega FM (2025-09-02). "PLU to Resume Political Activities With Establishment of Leadership Structures -" (in American English). Retrieved 2026-05-14.
  3. 1 2 3 4 5 6 7 8 "Frank M. Gashumba: The business enigma". Daily Monitor. January 3, 2021. Cite error: Invalid <ref> tag; name "monitor2021" defined multiple times with different content.
  4. Africa2Trust. "About AGA KHAN EDUCATION SERVICES UGANDA (Uganda)". www.africa2trust.com. Retrieved 2026-05-14.
  5. "Frank M. Gashumba: The business enigma". Monitor (in Lungereza). 2021-01-03. Retrieved 2026-04-13.
  6. "Banyarwanda face statelessness". Nile Post. December 21, 2024.
  7. 1 2 "Justice Came: Frank Gashumba Rallies Abavandimwe". Watchdog Uganda. September 5, 2025. Cite error: Invalid <ref> tag; name "watchdog2025" defined multiple times with different content.
  8. "Stop discrimination against Banyarwanda, says Frank Gashumba". Monitor (in Lungereza). 2025-02-16. Retrieved 2026-04-13.
  9. Nsereko, Ranell Dickson (2026-01-06). "Ent. & Lifestyle: Abavandimwe Carnival lights up Lugogo in celebration of culture and unity". New Vision. Retrieved 2026-05-14.
  10. 1 2 "PLU's Disciplinary Committee Summons Frank Gashumba". ChimpReports. May 28, 2024. Cite error: Invalid <ref> tag; name "chimpreports2024" defined multiple times with different content.
  11. Matovu, Muhamadi. "BIG INTERVIEW: Banyarwanda face statelessness over names and physical appearance - Gashumba". Nilepost News (in Lungereza). Retrieved 2026-05-14.
  12. Team, The Observer (2017-10-31). "Frank Gashumba arrested by CMI over impersonation". The Observer (in American English). Retrieved 2026-05-14.
  13. "Court grants Gashumba bail". Monitor (in Lungereza). 2021-01-14. Retrieved 2026-04-13.
  14. "Frank Gashumba allegedly 'found with' Marijuana, cocaine, fake passports". Nile Post. October 31, 2017.
  15. "Court Dismisses Fraud Charges Against Gashumba". ChimpReports. November 7, 2019.
  16. "Gashumba arrested in another fraud case". Daily Monitor. January 24, 2021.
  17. "Aisha Nabukeera: Survivor To Thriver". Zuba Network. June 12, 2019.
  18. Kazooba, Lawrence (2023-12-23). "Frank Gashumba named winner of African Public Service Optimum Award in Ghana". Watchdog Uganda (in British English). Retrieved 2026-05-14.