Jump to content

Karamoja Regional Museum

Bisangiddwa ku Wikipedia

Karamoja Regional Museum kumiiro lya lukale mu Moroto Town liddukanyizibwa wansi w'ekitongole ky'ebyobulambuzi n'ebijjukizo mu minisitule y'ebyobulambuzi, ebisolo by'omu nsiko n'eby'edda mu Uganda . Era kikola ng’ekifo eky’ebyobuwangwa mu ngeri nti mwolesebwa ebintu abantu basobole okufuna n’okusiima eby’obuwangwa by’ekitundu ky’e Karamoja. [1]

Ebyafaayo n’ensibuko y’ebigambo

[kyusa | kolera mu edit source]

Okugizimba kwassibwamu ssente okuva mu kitebe kya Bufalansa mu Uganda wansi w’ekitongole kyakyo eky’enkolagana n’ebyobuwangwa. [2] Ekifo kinokyaggulwawo mu butongole mu Gwokusatu, 2012. Ng’oggyeeko okukuuma n’okusomesa eby’edda mu kitundu kino, ekitebe kino kiraga obulamu obw’emabega n’obw’omulembe obw’abantu b’e Karamajong . Mulimu obuwangwa bw’ebintu (ethnographic collections) n’ebintu eby’ebintu eby’edda eby’omu kitundu kya Karamoja Sub-region . [1] Y'emu ku myuziyamu z'omu kitundu wansi w'ekitongole ky'ebintu eby'edda n'ebijjukizo, Minisitule y'ebyobulambuzi ebisolo by'omu nsiko n'eby'edda mu Uganda

Ebikung’aanyiziddwa

[kyusa | kolera mu edit source]

Ekitebe kino kirimu ebikuŋŋaanyiziddwa ebiraga eby’obuwangwa n’obutonde eby’edda eby’ekitundu kya Karomoja mu ngeri y’ebintu eby’amawanga, ebintu eby’edda n’ebintu eby’edda nga Afropithecus /Morotopithecus bishop, Morotopithecus Clarki [3] n’enkima endala ennene ez’omu makkati ga Miocene mu Napak . [4] [5] Ekkunganyizo lino lirimu eby’okwolesebwa bino wammanga;

Ebyafaayo nga tebinnabaawo

[kyusa | kolera mu edit source]

Ebintu ebisunsuddwamu eby’ebintu eby’edda okuva e Karamoja byolesebwa. Eby’okulabirako by’ebintu eby’edda eby’okwolesebwa mulimu; ebintu ebimera nga ebikoola, ebikoola n’ebifaananyi by’amakoola, obukuta n’ebintu by’ebisolo ng’amannyo, ebiwanga, coprolites (omusulo ogufuuse ebikadde) n’ebirala [2] [6]

Ebyafaayo bya Karamoja

[kyusa | kolera mu edit source]

Okukunganya kuno kulaga ebintu ebikwata ku byafaayo by’amatwale nga Karamoja tebinnabaawo ku by’okwolesebwa ng’okusenguka, enjala, obulamu bw’abalwanyi n’okukukusa ente, entalo, n’okusoma kwa leero. Ebintu n’amawulire agakungaanyiziddwa ku bifo eby’omulembe gw’amayinja n’ekyuma nga Magosi Archaeological site n’ebikozesebwa mu mirembe gyedda nabyo byolesebwa [6] [7] [8]

Abantu n’engeri gyebabeera

[kyusa | kolera mu edit source]

Ebikuŋŋaanyiziddwa biraga ebikozesebwa mu bulamu obwa bulijjo n’ebijjukizo by’enkola y’obuwangwa obw’emabega biraga obulamu obw’ennono obw’ebitundu by’e Karamojong . [2] [7]

Obutonde bw’ensi

[kyusa | kolera mu edit source]

Munda mu Museum, mwolesebwamu ebikwata ku butonde bw’ensi e Karamoja eri abantu ebikwata ku bisolo by’omu nsiko eby’e Karamoja n’obutonde bwabyo ebiwuka, ebisolo ebiyonka, ebinyonyi n’ebyennyanja.

Museum eno ekola ku kunoonyereza n’okusomesa abayizi, abayizi n’abamanyi.

Ebijuliziddwa

[kyusa | kolera mu edit source]
  1. 1 2 "A Hidden Treasure". The Independent Uganda (in American English). 2021-01-27. Retrieved 2021-05-21. Cite error: Invalid <ref> tag; name ":0" defined multiple times with different content
  2. 1 2 3 "A museum for karamoja". Daily Monitor (in Lungereza). 6 January 2021. Retrieved 2021-05-22."A museum for karamoja". Daily Monitor. 6 January 2021. Retrieved 2021-05-22. Cite error: Invalid <ref> tag; name ":3" defined multiple times with different content
  3. Deane, Andrew S. (2017-11-01). "Re-evaluating the diets of Morotopithecus bishopi and Afropithecus turkanensis: An anterior dentognathic perspective". Journal of Human Evolution (in Lungereza). 112: 1–14. doi:10.1016/j.jhevol.2017.08.012. ISSN 0047-2484. PMID 29037412.
  4. Pickford, Senut, Gommery, Musalizi & Ssebuyungo (2020). "Descriptive Catalogue of large ape dento-gnathic remains from the early and middle Miocene of Napak, Uganda" (PDF). Geopal Uganda. 17: 1–61 via Database.{{cite journal}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  5. Pickford, Senut, Musalizi, Gommery & Ssebuyungo (2019). "Early Miocene Victoriapithecid Monkey from Napak, Uganda" (PDF). Geopal Uganda. 12: 1–17 via Database.{{cite journal}}: CS1 maint: multiple names: authors list (link)
  6. 1 2 J. P., Barber (22 January 2009). "The Karamoja District of Uganda". The Journal of African History. 3: 111–124. doi:10.1017/S0021853700002760. S2CID 162035278.
  7. 1 2 "Katine: Who are the Karamojong?". the Guardian (in Lungereza). 2009-02-17. Retrieved 2021-05-22.
  8. Knighton, Ben (2003). "The State as Raider among the Karamojong: 'Where There Are No Guns, They Use the Threat of Guns'". Africa: Journal of the International African Institute. 73 (3): 427–455. doi:10.2307/3556911. ISSN 0001-9720. JSTOR 3556911.