Kateregga of Buganda

Kateregga Kamegere yali Sekabaka ow'e 14 mu Bwakabaka bwa Buganda wakati wa 1644 - 1674.

Okulya Obwakabaka

Ye mutabani yekka owa Sekabaka Sekamaanya, Kabaka wa Buganda, eyafugira wakati wa 1614 ne 1634. Maama we yali Nabakyaala Nabuuso, Naabagareka, mukyala wa kitaawe yekka . Yatuula ku Nnamulondo oluvannyuma lw’okufa kwa kitaawe omuto, nga kigambibwa nti, oluvannyuma lw’okumutta mu bikolwa ebya kalogo kalenzi mu 1644.

Ku mulembe gwa Kimbugwe, Omulangira Kateregga yazaala abalongo nga ba bulenzi. Ng'akola emikolo egy'okubazina nga ne Kabaka w'ali, Kateregga yawerekebwaako omukyala ataali Nnalongo mu kifo kya maama w’abalongo, kubanga ono yali mulema. Kimbugwe okubuuliriza ku maama w’abalongo bano obutabaawo kyanyiiza Kateregga n’abafulumya wabweeru wakati mu mukolo. Kateregga yalangirira olutalo ku Kabaka Kimbugwe, mwe yawamba entebe ku kizibwe we.

Omulembe gwe

Yatandikawo ekibuga ekikulu kye ku lusozi Lugeye.

Kateregga amanyiddwa nnyo olw’empisa ze ez’effujjo, n’okuyigganyizibwa kwe yakola ku kika ky’ab'engo (engo) olw’okugamba nti balina akakwate ku bwakabaka. Abantu b’ekika kino beesanga nga basenguka, ne beegatta ku bika ebirala oba okutandikawo ebika eby’enjawulo okusobola okwekweeka nobutamanyibwa.

Ku ttaka lya Buganda, Kateregga yagattako Butambala ne Gomba ng’ayita mu kuwamba. Yassaawo abaami be mu bitundu bino nga bwe kiri mu bugwanjuba bwa Singo. Okulonda kwe abaami b’obwakabaka mu bifo eby’obufuzi mu masaza kiraga okuva ku bufuzi obutali butereevu obw’abakulu b’ebika n’abaami ab’obusika okudda ku bufuzi obusinga obutereevu obw’obwakabaka.

Obulamu bw’obufumbo

Yawasa abakyala mwenda (9) :

• Nakabugo muwala wa Mugema ow'ekika kya Nkima
• Nakamu muwala wa Kinyolo, ow’ekika ky’e Nkima
• Nakinyago muwala wa Naserenga ow'ekika kya Ffumbe
• Naalongo Kawenyera mwannyina wa Nakabugo, era muwala wa Mugema, ow'ekika ky'e Nkima
• Naluggwa muwala wa Lwoomwa ow'ekika ky'e Ndiga
• Namayumba muwala wa Mugema ow'ekika ky'e Nkima
• Namugayi muwala wa Mpinga ow’ekika ky’e Lugave
• Namutebi muwala wa Mbaja ow'ekika kya Mamba.
• Nanzigu muwala wa Sekayiba ow'ekika kya Mbogo.

Era yawasa abakyala 100 ab'okweyambisa n’abawala 200.

Ensonga

Yazaala abaana kkumi na bataano (15) :

• Omulangira (Omulangira) Lumansi Kijojo, nga nnyina yali Nakabugo
• Omulangira (Omulangira) Naluwembe, nga nnyina yali Nakamu
• Omulangira (Omulangira) Kinyago, nga nnyina yali Nakinyago
• Omulangira (Omulangira) Wasswa Sseninde, nga nnyina yali Naalongo Kawenyera. (Yazaalibwa nga 1644 tannatuuka ne muganda we Kato)
• Omulangira (Omulangira) Kato Geserwa, nga nnyina yali Naalongo Kawenyera. (Yazaalibwa nga 1644 tannatuuka ne muganda we Waswa)
• Omulangira (Omulangira) Senninde, nga nnyina yali Naluggwa
• Omulangira (Omulangira) Gaweserwa, nga nnyina yali Naluggwa
• Omulangira (Omulangira) Kawuuwa, nga nnyina yali Namayumba
• Omulangira (Omulangira) Kawagga, nga nnyina yali Namugayi
• Omulangira (Omulangira) Kazibwe Katakessu, nga nnyina yali Namugayi
• Kabaka Mutebi I, Kabaka wa Buganda okuva mu 1674 okutuuka mu 1680, nga nnyina yali Namutebi
• Kabaka Juuko Mulwaana, Kabaka wa Buganda, wakati wa 1680 ne 1690, nga nnyina yali Namutebi
• Kabaka Kayemba Kisiki, Kabaka wa Buganda, wakati wa 1690 ne 1704, nga nnyina yali Namutebi
• Omulangira (Omulangira) Nzigu, nga nnyina yali Nanzigu
• Omumbejja (Omumbejja) Nazibanja, nga nnyina yali Naluggwa.

Emyaka egyasembayo

Yafa olw’okulumwa eggongolo mu bitundu bye eby’ekyama mu 1674. Yaterekebwa e Mitw’ebiri. Ensonda endala ezesigika ziraga yaterekebwa Buteregga mu Busiro.

Laba ne

• Kabaka wa Buganda

Ebiyungo eby’ebweru

• Olukalala lwa Bassekabaka ba Buganda Archived