Jump to content

Mathias Magoola

Bisangiddwa ku Wikipedia

 

Dr. Matthias Magoola Munnayuganda chemist, omusuubuzi, era omuyiiya. Ye mutandisi wa Dei BioPharma, emu ku kkampuni ezisinga obunene mu Afrika mu by’obutonde n’ezikola eddagala. Omulimu gwe essira gusinga kulissa ku kukola ddagala lya ndwadde nga kookolo, omusujja gw'ensiri, siriimu, ne sukaali, ng’essira asinga kulissa ku tekinologiya wa mRNA .

Magoola alina diguli esooka eya Bachelor of Science in Industrial Chemistry okuva mu yunivasite y'e Makerere mu Kampala . Ku ntandikwa ya 2024, yaweebwa Doctorate of Philosophy (PhD) okuva mu European International University e Paris mu Bufalansa. [1]

Mu 2006, Magoola yatandikawo ekibiina kya Dei Group ekirimu ebitongole eby’enjawulo. Mu bukulembeze bwe, ekibiina kino kyagaziwa ne kizingiramu kkampuni ya Dei BioPharma Ltd, eyatandikibwawo mu 2014, nga ekulemberamu okukola eddagala mu Uganda.

Kkampuni ya Dei BioPharma Ltd

[kyusa | kolera mu edit source]

Dei BioPharma ekolera mu kifo eky’omulembe ekisangibwa e Matugga mu Disitulikiti y’e Wakiso mu Uganda nga kiweza obugazi bwa yiika 150. Ekifo kino kirimu ebyuma ebikola eddagala ery’enjawulo omuli eddagala erigema, insulini, eddagala erijjanjaba kookolo, n’obujjanjabi bwa mRNA, nga lirina obusobozi obufulumya ddoozi z'e eddagala lya MRNA erituuka ku kawumbi kamu buli mwaka.

Mu Gwekkumi gwa 2022, Pulezidenti wa Uganda Yoweri Museveni yaggulawo mu butongole kkampuni efulumya eddagala eya Dei BioPharma ey'obukadde bwa ddoola e 500. Mu kutongoza, Pulezidenti Museveni yasiima okwolesebwa kwa Dr. Magoola n’okwewaayo mu kutumbula eby’eddagala mu Uganda, n’akkaatiriza obusobozi bw’ekifo kino okutumbula obusobozi bw’eggwanga nga likola eddagala eryetaagisa n’okugema mu ggwanga.

Innovations and patents

[kyusa | kolera mu edit source]

Magoola afunye obuwagizi bw'Amerika bungi olw’emirimu gye egy’amaanyi mu biotechnology. Kyamanyika nti nga 6 Ogwokubiri 2025, yaweebwa olukusa lw’okukola obujjanjabi bwa kookolo obupya ng’akozesa tekinologiya wa mRNA ng'alungamizibwa. Obuyiiya buno bulaga enkulaakulana ey’amaanyi mu bujjanjabi bwa kookolo, nga bakozesa ekirungo kya mRNA mu kulungamizibwa nga kirimu Cas9 protein nga ono agendereddwamu okutta obutonde obufu obuvaaako kookolo, nga kino kiyamba okwewala okubutereeza n'okutta obutaffaali bwa cancerwe kityo ne kiziyiza okuddaabiriza kwabwo n’okuviirako okusaanyaawo obutoffaali bwa kookolo. Enkola eno etunuulira obutaffaali obufu obulina kookolo bwokka , n’ereka obutoffaali obulamu nga tebukwatiddwako, n’ewa obusobozi okujjanjaba ebika bya kookolo byonna awatali kufaayo ku mutendera gwaliko, ate nga yeewala ebizibu ebinafuya ebikwatagana n’obujjanjabi obwa bulijjo nga chemotherapy, antibody therapy, ne radiation. [2]

Okugatta ku ekyo, alina olukusa lw’okujjanjaba okutunuulira omusujja gw'ensiri, neurodegenerative disorders, ssukaali, siriimu, ne HPV, omuli n’eddagala erigema omusujja gw'ensiri erya mRNA ery'ensi yonna. Ekimu ku biyiiyiziddwa Magoola eby'amaanyi ly'eddagala eryekuusa ku lya"mRNA-nga lirimu ekirungo ekiyamba okuwa omubiri amaanyi okusobola okulwanyisa akawuka akaleeta siriimu ne HPV," nga ly'aweebwa olukusa wansi wa satifikeeti ey'ennamba 63921929 mu USA. [2]

Ebiwandiiko by'afulumizza

[kyusa | kolera mu edit source]

Magoola abadde mu kuwandiika ebitabo ebiwerako ebizze byekenneenyezebwa ennyo banne era nga bifulumiziddwa mu magazini ez’ekitiibwa mu nsi yonna. Okunoonyereza kwe okusembyeyo, “Advancing Therapeutic and Vaccine Proteins: Switching from Recombinant to Ribosomal Delivery —A Humanitarian Cause,” kufulumidde mu lupapula lwa International Journal of Molecular Sciences. Okugatta ku ekyo, ebitabo bye yawandiika ne banne mulimu “Advances in Escherichia Coli-Based Therapeutic Protein Expression: Mammalian Conversion, Continuous Manufacturing, and Cell-Free Production,” ne “mRNA and Synthesis-Based Therapeutic Proteins: A Non-Recombinant Affordable Option,” byombi ebyafulumizibwa mu kiwandiiko ekiyitibwa Biologics. [3]

Awaadi ze n'okusiimibwa

[kyusa | kolera mu edit source]

Ebintu Magoola bye yakola bifunye okusiimibwa mu nsi yonna:

  • Mu Gwekkumineebiri gwa 2024, yafuna awaadi y’omunoonyereza asinga mu mpaka za International Molecular Biologist Awards olw’omulimu gwe yasooka okukola mu kunoonyereza ku ddagala lya mRNA. [3]
  • Mu Gwokuna gwa 2025, yasiimibwa n’awaadi ya Pharma Ratna Universe Award mu Buyindi, ng’asiimibwa olw'enkola ye ey’okwolesebwa mu kuyiiya eddagala. [4]
  • Ku nkomerero y’omwezi ogwo, yafuna awaadi ya African Excellence & Personality Award mu Ghana, ng’alaga engeri gy’akwatamu enkulaakulana y’ebyobulamu mu Africa. [5]
  • Nga 24 Ogwokubiri, 2024, Magoola yasiimibwa n’awaadi y’ensi yonna ey’omulundi ogw’ekkumi n’obukulembeze bw’ensi yonna okuva mu kitongole kya Fame Times International Excellence Awards mu kibuga Bangkok ekya Thailand olw’obuwanguzi bwe obw’okwolesebwa n’okuzuula eby’omulembe mu bujjanjabi obw’omulembe. [1]

Enkolagana ye ne gavumenti

[kyusa | kolera mu edit source]

Mu Gwokuna gwa 2025, Pulezidenti wa Uganda Yoweri Museveni yasiima Magoola olw’okufuna obuyambi bwa America obw'okujjanjaba kookolo, n’akkiriza nti kya maanyi nnyo mu kukulaakulana kwa Uganda mu bya ssaayansi. Mu lukungaana olwatuula ku Nnyumba Y'obwa Pulezidenti, Pulezidenti yeeyama obuwagizi okuva mu gavumenti mu bujjuvu omulimu gwa Dei BioPharma ogw’okufuula eddagala erigema n’obujjanjabi obukolebwa mu Uganda okumanyibwa mu nsi yonna. [6]

Ebijuliziddwa

[kyusa | kolera mu edit source]

Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia

[kyusa | kolera mu edit source]
  1. 1 2 https://www.deibiopharma.com/dei-group-chief-dr-magoola-thanks-president-museveni-after-ph-d-award/
  2. 1 2 https://observer.ug/news/ugandan-secures-us-patent-for-cancer-treatment/
  3. 1 2 https://nilepost.co.ug/news/233594/dr-magoola-wins-prestigious-molecular-biologist-award-for-his-cutting-edge-vaccines-research/
  4. https://observer.ug/news/dr-magoola-clinches-indias-pharma-ratna-2025-as-ugandas-vaccine-vision-goes-global/
  5. https://www.deibiopharma.com/dei-biopharma-founder-dr-magoola-wins-top-african-award/
  6. https://softpower.ug/museveni-applauds-dr-magoola-for-securing-u-s-patent-for-cancer-treatment/