Jump to content

Mengo, Uganda

Bisangiddwa ku Wikipedia
Mengo Palace
Olubiri e Mengo.
Saint Paul’s Cathedral Namirembe, commonly referred to as Namirembe Cathedral
Lutikko y’Omutukuvu Pawulo Namirembe, emanyiddwa ennyo nga Lutikko y’e Namirembe.
Sculpture representing the Njovu Clan in Buganda
Ekibumbe ekikiikirira Ekika kya Njovu mu Buganda
The monument straddles the road that leads to both the kingdom’s seat in Bulange, Mengo, and the Kabaka’s official palace at the Lubiri, Mengo
Ekijjukizo kino kiwanirira oluguudo olugenda mu kifo ky’obwakabaka byombi e Bulange mu Mengo, n’olubiri lwa Kabaka olutongole e Lubiri mu Mengo
Kabaka's Lake found in Mengo, Ndeeba.
Ennyanja ya Kabaka e Mengo mu Ndeeba.

Mengo lusozi mu Rubaga Division, Kampala, ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene. Erinnya lino likwata n’ekitundu ekiri ku lusozi olwo.

Mengo eriku nsalo ne Kampala mukade mu bukiikakkono, olusozi lwe Nsambya mu buvanjuba, Kibuye mu bukiikaddyo-obuvanjuba, Ndeeba mu bugwanjuba, Olusozi Lubagal mu maserengeta, n'olusozi Namirembe mu bukiikakkono-bugwanjuba. Ekifo kino kiri mailo (2.5km) (1.6 mi), ku luguudo, butereevu mu bukiikaddyo bwa Disitulikiti y’ebyobusuubuzi wakati mu Kampala. [1] Ensengeka y'olusozi Mengo eli 0°18'06.0"N, 32°33'58.0"E obugazi bwensi :0.301667; Obuwanvu bwensi:32.566111). [2] Entikko y’olusozi luno eri ffuuti nkumi nnya (4000 )waggulu w’obugulumivu bw’ennyanja. [3]

Okulambika okutwaliza awamu

[kyusa | kolera mu edit source]

Olusozi Mengo we wali olubiri olukulu (olumanyiddwa nga Lubiri oba Olubiri lwa Mengo ) olwa Kabaka , w’Obwakabaka bwa Buganda, Obwakabaka obwatandika emyaka nga 800 emabega . Mengo lwe lubiri olukulu okuva lwe lwasooka okuzimbibwa mu mwaka gwa 1885 nga Mwanga owokubili owa Buganda, Eyali Kabaka wa Buganda ow’amakumi asatu mwemu . Okupima 0.9 square miles (2.3 km , olubiri luno luzingiddwako olukomera olw’amabaati olwa ffuuti mukaaga era nga munda mu bbugwe waalwo ekisaawe ky'ennyonyi ekitono .

Olusozi Mengo lukoze kinene mu byafaayo mu byobufuzi wamu ne n’eddiini mu Uganda. "Mengo" kigambo kya Luganda ekitegeeza okusena amayinja . Okusinziira ku lugero, ebitundu by’ababundabunda ab’edda okuva mu bizinga by’e Ssese abaasenga ku lusozi luno baakozesanga amayinja gano okusa emmere yaabwe. Wano endagaano ya Buganda eyo mwaka 1900 we yassibwako omukono wakati wa Kabaka wa Buganda n'abakungu b'amatwale ga Bungereza abaatandikawo ekitongole kya Uganda Protectorate .

Ebyafaayo by’Olusozi Mengo bikwatagana nnyo n’eby’Olusozi Namirembe oluli okumpi, awali ekitebe ky’Ekkanisa y’Abangereza mu Uganda, olw’enkolagana ennywevu eyaliwo wakati w’obwakabaka n’Ekkanisa ya Church of England. Bulange, awali ofiisi za Kabaka ne Olukiiko lwa Buganda), eri ku mabbali g’Olusozi Namirembe. Ekizimbe kino kyazimbibwa wakati womwaka gwa 1953 ne 1958 Muteesa owokubili owa Buganda, nga kisaasaanyizibwako ssente za doola ya Amerika obukadde 5, ssente ezaali nnene nnyo mu kiseera ekyo. Era ku Lusozi Namirembe mulimu n’eddwaliro lya Mengo , eddwaliro ery’abantu bonna eritali lyamagoba, erifugibwa Ekkanisa y’Abangereza mu Uganda. [4]

Ebifo eby’enjawulo

[kyusa | kolera mu edit source]

Ebifo ebimanyiddwa ku lusozi Mengo oba okumpi n’olusozi luno mulimu: [3] [5]

  • Olubiri olukulu olwa Kabaka wa Buganda Lubiri .
  • Bulange, ekizimbe kya Palaamenti ekya Palamenti ya Buganda (aba Lukiiko ). Yasengulwa ebweru w’olubiri n’etwalibwa ku lusozi Namirembe oluliraanyewo, okusuza obunene bw’ekizimbe eky’omulembe mu 1958, ekizimbe kino era kirimu ofiisi za Kabaka wa Buganda
  • Ennyanja ya Kabaka, ennyanja eyakolebwa abantu nga 5 acres (2.0 ha), olw’okukozesa Kabaka ku bubwe n’okunyumirwa; esangibwa wabweru w’omulyango omukulu ogw’olubiri.
  • Eddwaliro ly'e Mengo - Eddwaliro ly'obwannannyini eririmu ebitanda 300, nga lirina akakwate n'ekkanisa ya Uganda ; esangibwa ku lusozi Namirembe oluliraanyewo.
  • Ekifo ekinoonyereza ku bujjanjabi ekya Joint Clinical Research Centre - Ekisangibwa okumpi n’olubiri, ekifo kino ekinoonyereza ku by’obujjanjabi kisangibwa mu Butikkiro, eyali amaka amatongole aga Katikkiro wa Buganda ( Katikkiro ). Ekizimbe kino kye kimu ku bintu bya Buganda ebitannaba kuddizibwa Bwakabaka.
  • Kampala enkulu eya St. Lawrence University (Uganda) - Esangibwa okumpi n'ennyanja ya Kabaka.
  • Ebizimbe bya kkooti ensukkulumu mu Uganda
  • Olusozi Namirembe - Oluliraanye era amangu ddala mu bukiikakkono bw’amaserengeta g’olusozi Mengo. Kye kifo we wali Lutikko ya St. Paul's Cathedral, ekifo ky'Abangereza ekisinga okusinzizaamu mu Buganda
  • Lubaga Hill - Amangu ddala mu maserengeta ga Mengo. Entebe y'essaza ly'essaza ery'Abakatuliki erya Roman Catholic mu Kampala . Ekifo Lutikko ya St. Mary's Rubaga, eyazimbibwa wakati wa 1912 ne 1925.

Ebijuliziddwa

[kyusa | kolera mu edit source]

Ebijuliziddwa wa’bweru wa wikipedia

[kyusa | kolera mu edit source]
  1. "Map Showing Central Kampala And Mengo With Distance Indicator". Globefeed.com. Retrieved 19 June 2014.
  2. "Location of Mengo, Uganda Google Maps". Google Maps. Retrieved 19 June 2014.
  3. 1 2 "Find royalty in Mengo". New Vision (in Lungereza). Retrieved 2024-06-06.
  4. UTG. "Profile And History of Mengo Hill". Uganda Travel Guide (UTG). Retrieved 19 June 2014.
  5. "Mengo Hill - Things to See & Do, Places to Visit | Kampala City Guide" (in American English). 2016-08-06. Archived from the original on 2024-06-06. Retrieved 2024-06-06.