Jump to content

Muljibhai Madhvani

Bisangiddwa ku Wikipedia

Mulji Prabhudas Madhvani (1894–1958), amanyiddwa ennyo nga Muljibhai Madhvani yali musuubuzi, omutandisi w'emirimu, munnamakolero era omuzirakisa enzaalwa y’e Buyindi nga yali munnabizinensi mu Uganda. Yazaalibwa Buyindi, yasengukira mu Uganda ng’alina emyaka 14 gyokka. Mu 1912, yatandika bizinensi ye eyasooka e Jinja . Yagaziya n’ayongera ku nsimbi ezo ezaasooka era mu kaweefube oyo, ekibiina ekimanyiddwa nga Madhvani Group kyazaalibwa. [1]

Ebyafaayo bye

[kyusa | kolera mu edit source]

Muljibhai Madhvani yazaalibwa Prabhudasbhai Madhvani ne Laduma Madhvani mu Ashiyapat mu Ranavav Taluka eya Porbandar, Buyindi nga 18 Ogwokutaano 1894. Yazaalibwa mu kika kya Gujarati Lohana . Quote: "Oboolyawo obuwanguzi bw'amaka g'Abalohana agasinga okumanyika mu Uganda, Nanji Kalidas Mehta ne Sons, omubaka Madhvani ne DK Hindocha baalina kinene kye bakola ku kusenguka kw'Abalohana okuva e Porbandar ne Jamnagar.." [2] Yasoma okutuuka ku Standard VII, nga tannaba kwegatta ku Lohana Boarding House e Porbander, Bombay Presidency, India. Yava mu ssomero nga wayiseewo akaseera katono nga Class 1 ewedde.

Yasenguka n’adda mu Uganda mu 1908, oluvannyuma lw’emyaka ebiri oluvannyuma lwa mukulu we Nanjibhai okusenguka okuva mu East Africa. Mu 1911, ku myaka 17, yatandika okukolera ba kojja be, Vithaldas ne Kalidas, mu bizinensi y’okutunda ebintu mu Iganga . Eyo gye yayigira ku by’obusuubuzi n’amakolero. Mu mwaka gwe gumu, ba kojja be baamukwasa okuggulawo dduuka eryali likwatagana nayo mu Kaliro mu Disitulikiti y’eKaliro nga bweyitibwa kati. [1]

Obumanyirivu mu bizinensi bwasanyusa nnyo ba kojja be oluvannyuma ne bamusaba aggulewo edduuka eddala e Jinja, gye yatandikira okuzimba bizinensi ye eyasooka, Vithaldas Haridas & Company, nga bwagenda mu maaso n’okukolera ba kojja be. Mu 1918, kkampuni ye yagula 800 acres (3.2 km ku ttaka e Kakira, wakati w’e Jinja ne Iganga, olw’okutandikawo ekkolero lya sukaali. Oluvannyuma Muljibhai yafuuka maneja wa kkampuni ya Vithaldas Haridas & Company. Ekizimbe kya sukaali, leero ekimanyiddwa nga Kakira Sugar Works, kyaggulwawo mu 1930. Nga bayita mu kugula ettaka eddala, ettaka lya kkampuni eririko kati e Kakira, lya bwereere okutuuka ku 9,500 hectares (37 sq mi), webwatuukira mu Gwokuna 2009.

Batabani ba Muljibhai abakulu babiri, Jayant Madhvani ne Manubhai Madhvani, baamwegattako mu 1946 okumuyambako mu kuddukanya bizinensi eno. Mu myaka gino ekkumi Muljibhai mwe yatandikira okukola engoye ne bbiya. Ng’akozesa oboolyawo looni eyasooka okuwolebwaInternational Finance Corporation eri eggwanga lya Afrika, era ssente ezo yazikozesa okutandikawo kkampuni ya Mulco Textiles e Jinja.

Emyaka gya 1950 we gyatuukira, ekkolero lya sukaali lyali liyimiridde bulungi. Era yagula kkampuni ya Nile Breweries mu 1957. Ekkolero eryo lyaggyibwa mu South African Breweries mu 2002.

Okusinziira ku bikwata ku kkampuni, emyaka okutuuka mu myaka gya 1960 gyali gya buwanguzi eri Uganda ne Madhvani. Akatale k’ebyamaguzi kaali kagaziwa era ekibiina kya middle class, ekyazaalibwa Uganda okukulaakulanya amakolero, nga kikula buli lukya.

Bizinensi ye bwe yagenda ekulaakulana, Muljibhai yali afaayo ku mbeera n'obulamu bw’abakozi be n’ekitundu. Abakozi be n'abo be baali balabirira baafuna obuyigirize obw'obwereere, amayumba n'ebyobulamu, emyaka mingi ng'ekigambo "obuvunaanyizibwa bw'ebitongole mu mbeera z'abantu" tekinnatuuka n'okuyiiyizibwa.

Muljibhai Madhvani yafa nga 11 Ogwomusanvu 1958 e Kakira, gye yayokebwa. Wabula essabo eryazimbibwa mu kumujjukira liri ku lubalama lw’ennyanja ku mabbali g’eya mutabani we omukulu era omusika we, Jayant Madhvani. Oluvannyuma lw’okufa kwa kitaabwe, Jayant ne muganda we Manubhai, be baalabirira okugaziwa kwa kkampuni ezo mu kukola butto ne ssabbuuni, okukola ebyuma, amajaani n’endabirwamu.

Awo we wava okugobwa kw'Abayindi mu 1972 nga bagobwa Idi Amin . Mu kiseera ekyo, ekibiina kino kyali kikuze ne kifuuka ekizimbe kya kkampuni 52 ez’amakolero, eby’obusuubuzi n’ebyobulimi, nga zikola mu Buvanjuba mu Masekkati ne mu Bukiikaddyo bwa Africa.

Mu 1972, aba Madhvani, abaali tebamanyi maka malala okuggyako Uganda, baava mu ggwanga nga tebalina ssente, wamu n’enkumi n’enkumi z’abantu abalala ab’omu Asia Bannayuganda. Wabula famire eno yakomawo mu 1982 okweddiza ebintu byabwe mu tteeka eriyitibwa Expropriated Properties Bill eryayongezebwayo gavumenti ya Obote okusendasenda Banna Asia okudda mu ggwanga lino. Bwe baddayo, baasanga ekibanja kya ssukaali nga kifuuse kizibu. 5,000 acres (20 km yali wansi w’okulima omuwemba era nga okukola ssukaali kwali kumaze ebbanga nga kuyimiridde. Amakolero gonna agaali gakwatagana nabyo ng’amafuta ne ssabbuuni gaali bisusunku byokka eby’edda.

Kkampuni eno yali ejjudde amabanja era mu kiseera ekyo Uganda yali tesobola kwewolwa. Wabula Banka y’ensi yonna yawa ekibiina kino looni ya bukadde bwa pawundi 50 (eza Uganda obukadde 60) okuddaabiriza ekibanja kino. [3] [4] Ebbanja eddala okuva mu East African Development Bank ne Uganda Development Bank lyayamba okuzzaawo ekibiina kino n’okufukirira okugula eby’obugagga ebipya. [1] [3]

Abantu abamanyiddwa ennyo mu maka amanene

[kyusa | kolera mu edit source]

Wammanga be bamu ku bantu abamanyiddwa ennyo mu famire ya Madhvani: [1]

  • Muljibhai Madhvani (1894-1958) - omukulu w'amaka, omutandisi w'Ekibiina kya Madhvani
  • Jayant Madhvani (1922-1971) - Omwana wa Muljibhai omubereberye. Yaddukanya ekitongole kino oluvannyuma lw’okufa kwa kitaawe
  • Manubhai Madhvani (1930-2011) [5] - Mutabani wa Muljibhai owookubiri. Yaddukanya ekibiina kino ne mukulu we nga mukulu tannafa. Mu 2008, yawandiika ekitabo Tide of Fortune ekikwata ku byafaayo by’abAsia mu East Africa, bizinensi y’amaka n’ebyo bye yayitamu. [6]
  • Pratap Madhvani- mutabani wa Muljibhai owookusatu.
  • Mayur Madhvani- Muljibhai omwana ow'okutaano era omuto.
  • Kamlesh Madhvani - Mutabani wa Manubhai omukulu.
  • Roni Madhvani- Mutabani wa Pratap omukulu.
  • Nikesh Madhvani - Mutabani wa Pratap omuto.
  • Eshan Madhvani Esq - Mutabani wa Nikesh omukulu.

Ebijuliziddwa

[kyusa | kolera mu edit source]

Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia

[kyusa | kolera mu edit source]
  1. 1 2 3 4 https://web.archive.org/web/20140714122545/http://www.newvision.co.ug/D/8/25/641686
  2. https://en.wikipedia.org/wiki/Syracuse_University
  3. 1 2 "Archive copy". Archived from the original on 2023-03-06. Retrieved 2025-08-05.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  4. http://www-wds.worldbank.org/servlet/WDSContentServer/WDSP/IB/2004/06/09/000160016_20040609164537/Rendered/INDEX/E4700vol060paper.txt
  5. https://web.archive.org/web/20140203172147/http://www.newvision.co.ug/D/8/13/755003
  6. https://web.archive.org/web/20140221205605/http://randomhouseindia.wordpress.com/2009/12/08/manubhai-madhvani-first-night-in-jail/?shared=email&msg=fail