Jump to content

Nanji Kalidas Mehta

Bisangiddwa ku Wikipedia

[1]

Nanji Kalidas Mehta Marg mu kibuga Junagadh, mu kibuga Gujarat

  Nanji Kalidas Mehta, Raj Ratna, MBE (17 Ogwekkuminoogumu 1887 – 25 Ogwomunaana 1969) yali muyindi munnamakolero era omuzirakisa okuva e Gujarat . Yatandikawo ekibiina kya Mehta Group mu British East Africa, nga ofiisi yaakyo enkulu eri mu Buyindi. Amanyiddwa nga Sheth Nanjibhai, Mutabani we Mahendra Mehta, muka mwana we Sunayana Mehta ne muzzukulu we Jay Mehta kati be ba nnannyini kibiina kya Mehta Group .

Obulamu bwe obw’obuntu

[kyusa | kolera mu edit source]

Mehta yazaalibwa nga 17 Ogwekkuminoogumu 1887 ku kyalo Gorana, okumpi ne Porbandar mu ssaza ly’Obulangira erya Porbandar, British India.[2] Yazaalibwa mu maka g’Abahindu ab’e Gujarati ag’ekika kya Lohana . Yagenda e East Africa ku myaka kkumi n'esatu mu 1900. [3] [4] [5] Yawasa nga muto era obufumbo bwe obw'okubiri bwali ne Santoshben Mehta era ne bazaala abaana bana - 'Didiji' Savitaben Mehta, Dirubhai Mehta, Nirmala Mehta nee Khatau ne Mahendra Mehta (yazaalibwa 1932 e Porbandar). Shekhar Mehta, omuvuzi w’emmotoka z’ebyemizannyo, ne Jay Mehta, omusuubuzi, bazzukulu be. [5] [6] [7]

Arya Kanya Gurukul yatandikibwawo mu 1937 era kye kirooto kya Nanjibhai kye yali amaze ebbanga ng’ayagala.

Mehta yali mugoberezi w'ekiwayi ky'Abahindu ekirongooseemu ekya Arya Samaj . Ng’omuntu omujjumbize mu kibiina kino, yayamba nnyo mu kutandikawo amasomero mangi, amatendekero, n’amasinzizo agaali gakwatagana ne Arya Samaj mu Buvanjuba bwa Africa awamu ne Buyindi. [8]

Omulimu gwe ogwa bizinensi

[kyusa | kolera mu edit source]

Omulimu gwe yagutandika nga musuubuzi era n’atandikira mu kulima enva endiirwa, ppamba n’oluvannyuma omuwemba mu British East Africa. Oluvannyuma yeenyigira mu kukola ssukaali, ennimiro z'amajaani n'emmwanyi mu kitundu ekyo.Ku Port Mashindi ku mugga Nile mu Uganda yatandikayo kkampuni ya Hoima Cotton Company. Era yatandikawo n'ekkolero lya sseminti, ginneries, ekkolero ly'engoye n’ebyuma ebikola amafuta mu Buyindi. Bwatyo yatandikawo ekibiina kya Mehta Group, kati ekibunye ensi yonna. [9]

Yali akolagana n’abamu ku basuubuzi abalala aba Gujarati n’abazirakisa mu Buvanjuba bwa Africa nga Meghji Pethraj Shah, Muljibhai Madhvani n’abalala. [10] Ku kizimbe ekyasooka ekya ofiisi ya Muljibhai Madhvani e Jinja, erinnya lya Nanjibhai likyalabika nga liwandiikiddwa nga DUKA YA KALIDASI, akabonero k’omukwano gwabwe. [11]

Yatandikawo kkampuni ya Sugar Corporation of Uganda Limited ensangi zino eri nga bwemanyiddwa nga yali wansi w'erinnya lya Uganda Sugar Factory mu 1924 e Lugazi . Y’omu ku baasooka okutunda ppamba wa Uganda mu Japan n’ebifo ebirala ekyayamba ennyo mu kutandikawo amakolero ga ppamba mu Uganda. [12]

Mu 1932, yatandikawo ekyuma kya ppamba ekyatuumibwa Maharana Mills mu Porbandar, ettaka eryo lyamuweebwa Maharana Natwarsinhji ow’e Porbandar ku ssente entono. Kkampuni eno yakozesa abakozi 2500 mu kiseera Buyindi we yafunira obwetwaze mu 1947. Nanjibhai yali Arya Samaji era yayamba nnyo mu kuwa Scheduled Caste emirimu wadde nga aba Brahmins beekalakaasa . [13] Nate kyali kya kumenya akeediimo mu kino Maharana Mills, Nanjibhai kigambibwa nti yakozesa obuweereza bwa Devu ne Karsan Vagher ku nkomerero y'emyaka gya 1960. [14] [15] Mu 1956 yatandikawo kkampuni ya Saurashtra Cement Limited mu Gujarat. [16]  

Obulamu bwe obwaddirira, n’okufa kwe

[kyusa | kolera mu edit source]

Mu 1966, yafulumya ekikwata ku bulamu bwe ekiyitibwa Dreams half expressed, [17] nga ayogera ku, .   Yafa nga 25 Ogwomunaana 1969 e Porbandar mu Buyindi. [18] Mu kufa kwe, Sheriff w'eBombay, Shri S. M. Dahanukar yatuuza Olukiiko olw'Olukale okukungubagira okufa kwe mu Bhulabhai Desai Auditorium, Bombay ku Lwokubiri nga 28 Ogwekkumi 1969.

Ebitiibwa bye

[kyusa | kolera mu edit source]
Nanji Kalidas Mehta Marg mu kibuga Junagadh, mu kibuga Gujarat

Mehta yaweebwa awaadi ya MBE okuva mu Bungereza olw'emirimu gye yakola mu Uganda . Era yaweebwa ekitiibwa kya Raj Ratna ow’essaza ly’e Porbandar nga HH Maharana Sri Natwarsinhji n’ekitiibwa kya Dhrama Ratna (omulwanirizi w’enzikiriza) nga kyamuweebwa omutontomi, Kaka Kalelkar . [18]

Mu Uganda, bwe yafa, bendera yawanikibwa nga ya kitundu . [18]

Oluguudo mu Junagadh lwamubbulwamu, n'oluguudo mu Porbandar nalwo lwamubbulwamu.

Obuzira kisa bwe

[kyusa | kolera mu edit source]
  • Kirti Mandir e Porbandar, omuli ennyumba y'ekijjukizo eya Mahatma Gandhi n'ekijjukizo/yekaalu eyazimbibwa okujjukira Mahatma Gandhi ne Kasturba, okusinga yazimbibwa olw'okufuba ne ssente ezaaweebwayo Nanji Kalidas Mehta. Yamatiza Gandhiji okutunda ennyumba ya bajjajjaabe olw'obwesigwa gye yateekawo, basobole okugikuuma ng’ekijjukizo. [19] [20]
  • Arya Kanya Gurukul, essomero ly'abawala ye yalitandikawo mu 1936. [20]
  • Mu 1954, yawaayo ekibanja ekyali kisangibwa e Haridwar ku lwa Gujarati Dharamshala nga naye yali omu ku beesigika mu nsonga eyo, nga kati wayitibwa Nanji Kalidas Mehta Dharamshala. [21]
  • Essomero n'ettendekero ly'abawala erya Arya Samaj / Gurukul Women's College of Arts and Commerce yalitandikawo mu 1956 e Porbandar. [20]
  • Yazimba Maharshi Dayanand Science College n’agiwaayo eri ekibiina ky’ebyenjigiriza ekya Porbandar n’agituuma erinnya lya Swami Dayanand Saraswati, okukuuma abantu nga balamu okujjukira omutandisi wa Arya samaj. [10]
  • Jawahralal Nehru Planetarium era eyitibwa Tara Mandir yagitandikawo mu Porbandar, nga ye yasooka mu Bugwanjuba bwa India. Ekifo kino kirina awaterekebwa ebifaananyi awaweerebwa eri ekibiina kya Quit India . [10] [20] [22]
  • Bharat Mandir e Porbandar kizimbe kya njawulo nga kirimu ebyafaayo by’obuwangwa n’obusika bw’eggwanga lino mu bifaananyi ne mu bijuliziddwa ku bisenge ne ku mpagi ezeetooloddewo era nga wakati waliwo maapu ya Buyindi. [10]
  • Mu 2006 Shri Santokba Vidyamandir yatongozebwa okujjukira Santokba, mukyala wa Nanjibhai, wansi w’obukulembeze bw’ekitongole kya Arya Kanya Vidyalaya Trust e Porbandar.
  • Eddwaaliro lya NK Mehta e Probandar. [20]
  • NK Mehta Ettendekero lya Sayansi e Probandar. [20]
  • Rokadiya Hanuman Temple ku Probandar, kati ekifo eky’obulambuzi mu kibuga. [20]
  • Ku Bombay, NK Mehta International House, ekizimbe ekyazimbibwa Brihad Bharatiya Samaj, ekibiina ekitali kya byabufuzi ekyategekebwa okufaayo ku by’enjigiriza, embeera z’abantu n’ebyenfuna by’Abayindi abali ebweru w’eggwanga kyazimbibwa n’obuyambi obw’amaanyi okuva ewa Nanji Kalidas Mehta. Ekizimbe kino kirimu etterekero ly’ebitabo, ekitundu ky’okunoonyereza, ekisenge ekinene n’ekisulo. [20]
  • Ennyumba z'okuwummulamu ne Dharamshalas e Junagadh, Girnar, Haridwar [10]

Oluvannyuma lw’okufa kwe, ebitongole bino wammanga bye bituumiddwa amannya ng’ebijjukizo bye:-

  • Essomero lya gavumenti erya Nanji Kalidas DAV e Junagadh lyatuumibwa linnya lye. [23]
  • Essomero lya Nanji Kalidas DAV Public School e Veraval nalyo lyatuumibwa linnya lye. [24]
  • Gye buvuddeko, Jai Mehta, muzzukulu wa Nanji Kalidas era bba wa Juhi Chawla wamu ne Shah Rukh Khan, nga bonna bonna bannannyini kkampuni ya Kolkata Knight Riders basazeewo okutwala ekisaawe ekiriwo ekiyitibwa Duleep cricket ground e Porbandar ne bakikulaakulanya kifuuke ekisaawe kya cricket eky’omutindo gw’ensi yonna, ekirituumibwa Nanji Kalidas Mehta Stadium. [25] [26]
  • Ekitongole kya Mehta Group kye yatandikawo kiddukanya eddwaliro e Lugazi n'ebifo awagabibwa eddagala eby'enjawulo era nga kiddukanya amasomero ga Nasale 2, Pulayimale 13 neerya Siniya 1 okusobola okusomesa abaana abasoba mu 6,000 mu bibuga eby’enjawulo nga Kampala, Jinja, Lugazi, n’ebirala [10] [20]
  • Essomero lya Arya Girls e Kampala . [3]
  • Town Hall, Mehta Library ne Jubilee Park mu Kampala. [3] [27]
  • Okuggulawo The Desai Memorial Hall eyazimbibwa n’obuyambi obwaweebwayo eri Manilal Ambalal Desai kwakolebwa Nanji Kalidas Mehta mu 1934. Ejjinja lyakyo lyateekebwawo n’emikono gya Sarojini Naidu mu 1929. [28]
  • Yatandika essomero lya nasale eryasooka ennyo mu buvanjuba bwa Africa e Mombasa, eryatandikibwawo mu 1934. Essomero lino lyatuumibwa Santokben Nanji Kalidas Mehta Nursery School. Mu 2006 ekitongole kya Mehta Group kyaddaabiriza n'okutereeza essomero eryo. [10]
  • Essomero ly'abawala erya Arya Girls School e Nairobi [29]

Ebijuliziddwa

[kyusa | kolera mu edit source]
  1. http://www.livemint.com/2010/03/10214328/Jay-Mehta--We-have-Shah-Rukh.html
  2. https://doi.org/10.2979%2Freseafrilite.42.3.147
  3. 1 2 3 http://www.mehtagroup.com/founder_profile.html
  4. https://books.google.com/books?id=SB8xDwAAQBAJ&q=lohana&pg=PT53
  5. 1 2 3 4 https://books.google.com/books?id=SB8xDwAAQBAJ&q=lohana&pg=PT53
  6. https://web.archive.org/web/20070627001730/http://www.lohana.info/May06.htm
  7. http://www.livemint.com/2010/03/10214328/Jay-Mehta--We-have-Shah-Rukh.html
  8. https://doi.org/10.2979/africatoday.57.3.57
  9. https://doi.org/10.2979/africatoday.57.3.57
  10. 1 2 3 4 5 6 7 http://www.mehtagroup.com/csr.html
  11. https://books.google.com/books?id=EL0366oH3ckC&pg=PA195
  12. https://web.archive.org/web/20141020120246/http://ugandansatheart.org/2011/05/16/ugandas-legendary-millionaires-revealed/
  13. https://books.google.com/books?id=bzj1pyBKZzsC&pg=PA210
  14. https://archive.today/20120909202041/http://www.hindustantimes.com/Bapu-s-children-swear-by-guns/Article1-101166.aspx
  15. http://manvenrakesh.blogspot.com/2011/04/life-of-godmother-comes-to-end.html
  16. https://www.scribd.com/doc/48700008/sarashtra-cement-ranavav-1
  17. https://archive.today/20120718130442/http://namaskar-africana.com/dynamics/showentry.php?e=27
  18. 1 2 3 https://web.archive.org/web/20150103215904/http://www.kirtimandir.org/founder.html
  19. https://web.archive.org/web/20150103163201/http://www.kirtimandir.org/aboutkirtimandir.html
  20. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 https://archive.org/details/risefallofphil00greg/page/83
  21. "Archive copy". Archived from the original on 2022-01-14. Retrieved 2025-08-13.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  22. https://books.google.com/books?id=KUduAAAAMAAJ&q=nanji+kalidas+nehru+planetarium
  23. https://web.archive.org/web/20110815120319/http://educamp24x7.com/core/detail/school/School/nanji-kalidas-dav-public-school-junagadh/
  24. "Archive copy". Archived from the original on 2011-10-08. Retrieved 2025-08-13.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  25. https://timesofindia.indiatimes.com/city/rajkot/porbandars-cricket-ground-regains-glory/articleshow/52229587.cms
  26. https://zeenews.india.com/business/news/technology/meet-the-real-woman-behind-apples-virtual-siri-voice_86092.html
  27. http://www.livemint.com/2010/03/10214328/Jay-Mehta--We-have-Shah-Rukh.html
  28. "Archive copy". Archived from the original on 2011-08-14. Retrieved 2025-08-13.{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link)
  29. https://doi.org/10.2979%2Freseafrilite.42.3.147