Omugeranya100 (%, Percentage, ratio of a hundred))

IALI NGO has been authorized by terminologist Charles Muwanga to post this article from his Luganda scientific terminology works on Luganda Wikipedia for free public consumption.
"Emigeranya100" kitegeeza "Emigerageranyo gy’Ekikumi" (%)
(Ratios of a hundred. Percentages)
"omugeranyakikumi" era oyinza okukiwandiika "omugeranya100" .
Emigeranya100 (Percentages) kitera kweyambisibwa okulaga emiwendo wakati wa 0 ne 1 kyokka kisoboka okulaga omugerageranyo gwonna ng’ekitundu ku kikumi, eky’okulabirako, 232%, kiba 2.32 ate 46% kiba 0.46.
Omugeranya100 (%) kiggwayo Omugerageranyo gw'ekikumi (Ratio of 100) .
Mu kibalangulo, omugeranyakikumi kisonjolwa nga namba oba omugerageranyo (ratio) ogulagibwa nga “omukutule”= emwenkutule =“emu-enkutulemu” (fraction) erina “kinnawansi” (denominator) eya 100. Omugerageranyo gw’ekikumi oba omugeranyakikumi guragibwa n’akabonero “%".
Eky’okulabirako, 25 % (kisomwa ebitundu abiri mu bitaano ku kikumi) kyenkana 25/100 oba 0.25.
Omugeranyakikumi n’olwekyo guba mugerageranyo gwa kikumi (ratio of a hundred). Guno guba mugerageranyo nga ekinnawansi kya 100
Tusobola okulaga emikutule gino nga emigeranya100 (percentages or ratios of 100) nga tukozesa akabonero % :
(i) 10/100 = 10% kisomwa ebitundu kumi ku kikumi
(ii) 25/100 = 25% kisomwa ebitundu abiri mu bitaano ku kikumi
(iii) 50/100=50% kisomwa ebitundu ataano ku kikumi
(iv) 75/100=75% kisomwa ebitundu nsanvu mu bitaano ku kikumi
(v) 99/100 = 99% kisomwa ebitundu kyenda mu mwenda ku kikumi
Ensonjola: Mu mugeranya100 (%) ekinnawansi (denominator) kiba 100. Kino kiba kitegeeza ebitundu ku buli kikumi. Mu kibalangulo tukozesa akabonero % okulaga omugerageranyo ku bula kikumi.
Ka tukozese taabulo eno okugerageranya omugerageranyo, omukutule, n’emigeranya100
Ebitundu Omukutule Omugerageranyo bya 100.
10 ku 100 10/100 10% 25 ku 100 25/100 25% 50 ku 100 50/100 50% 75 ku 100 75/100 75% 99 ku 100 99/100 99%
Ate era buli mugeranyakimumi (%) oyinza okuguwandiika nga “omutonnyeze”(Decimal number):
(a) 10% = 0.01
(b) 25%= 0.25
(c) 50% = 0.50
(d) 75% = 0.75
(e) 99% = 0.99