Jump to content

Omukama owa Tooro

Bisangiddwa ku Wikipedia

 

Omukama wa Tooro
Omukama wa Tooro
Omukama wa Tooro, Rukidi III (wakati) ne gavana wa Uganda Omuzungu, Sir Frederick Crawford (ku ddyo) nga bassa omukono ku ndagaano e Kabarole, Tooro Kingdom, Uganda, ku nkomerero y’emyaka gya 1950.

Omukama wa Tooro (kivvuunulwa nti Kabaka wa Tooro ) kye kitiibwa ekitongole ekiweebwa omukama wa Tooro mu Uganda .

Obwakabaka buno bwatandikibwawo mu 1830 omukama Rukirabasaija Kaboyo Olimi l Amooti ng'ono yali mutabani wa Rukirabasaija Kyebambe lll Nyamutukura Amooti, Kabaka w’e Bunyoro. [ <span title="This claim needs references to reliable sources. (August 2024)">citation needed</span> ] Mu myaka gya 1950, Uganda National Congress yawagira Omukama nga bwe yali awakanya kaweefube wa Gavumenti eyaliwo "okufuga" Tooro nga disitulikiti. [1]

Tooro yaliwo ng’obwakabaka obwetongodde paka mu 1967, Pulezidenti Apollo Milton Obote lwe yawera obwakabaka bwonna mu Uganda. Obwakabaka buno bwazzibwawo ng’ebitongole by’ebyobuwangwa mu 1993.

Leero Omukama w’e Tooro ne bakabaka abalala bakola kinene nnyo mu byobufuzi bya Uganda ng’abakulembeze b’ebyobuwangwa era nga bakulu nnyo mukukuuma emirembe n’obutebenkevu mu bwakabaka bwabwe. Obwakabaka bwa Tooro ne Bunyoro bulina enkolagana ey’oku lusegere.

Olukalala lwa bakama ba (Bassekabaka ba) Tooro

[kyusa | kolera mu edit source]

Wammanga lwe lukalala lw’Abakama be Tooro, okutandikira nga mu mwaka gwa 1800 AD:

  1. Kaboyo Olimi I, (Kasunsu Nkwanzi), c. 1830–1861 mu mwaka gwa 1861
  2. Kazaana Ruhaga I, c. 1861–1862 mu mwaka gwa 1862
  3. Nyaika Kasunga Kyebambe I, c. 1862–1863 ne c. 1864–1874 mu mwaka gwa 1874
  4. Kato Rukidi I, 1863–1864. Omuwandiisi w’ebitabo
  5. Mukabirere Olimi II, mu mwaka gwa 1990. 1874–1876
  6. Mukarusa Kyebambe II, mu mwaka gwa 1990. 1876–1877
  7. Isingoma Rukidi ll, mu mwaka gwa 1960. 1877 mu mwaka gwa 1877
  8. Rububi Kyebambe III, mu mwaka gwa 1990. 1878–1879 mu mwaka gwa 1879
  9. Kakende Nyamuyonjo, mu mwaka gwa 1990. 1878 ne 1881–1882
  10. Katera Rujwenge, mu mwaka gwa 1990. 1878–1879 mu mwaka gwa 1879
  11. Oyo Nyimba Kabamba Iguru Rukidi IV, 1995–kati

Ebiwandiiko ebikozeseddwa

[kyusa | kolera mu edit source]
  1. Uzoigwe, G. N., ed. (1982). Uganda: The dilemma of nationhood. New York: NOK Publishers International. p. 237. ISBN 0-88357-038-6. LCCN 74-81845.