Jump to content

Rebecca Cheptegei

Bisangiddwa ku Wikipedia

Rebecca Cheptegei (22 mu gwokubiri 1991 – 5 ogwomwenda 2024) yali muddusi wa Uganda cross country, long-distance ne marathon, nga ye yalina likodi y'eggwanga mu misinde egyasembayo era nga yaliko nnantameggwa w'ensi yonna mu misinde gy'oku nsozi.

Cheptegei yakiikirira Uganda mu mpaka z’ensi yonna eziwerako okuva mu 2010, omuli empaka za IAAF World Cross Country Championships, World Mountain ne Trail Running Championships ne World Athletics Championships . Era yavuganya mu misinde gya marathon egy'abakazi mu mizannyo gya Olympics egy'omusana mu 2024 e Paris . Yattibwa mu gwomwenda gwa 2024 eyali munne, Dickson Ndiema Marangach, eyamufukirira petulooli n’amukumako omuliro, kigambibwa nti olw’enkaayana z’ettaka e Kenya.

Obulamu bw’omuntu ku bubwe

[kyusa | kolera mu edit source]

Rebecca Cheptegei yazaalibwa ku ludda lw’e Kenya ku nsalo ya Kenya – Uganda nga 22 mu gwokubiri 1991 [1] [2] [3] mu bazadde ba Joseph ne Agnes Cheptegei [4] era ye yali owookubiri ku baganda be 13. [5] Ekyalo kya bajjajjaabe kyali Bukwo mu Uganda. Oluvannyuma yagenda ku kyalo Chepkum mu Kenya [1] n’agulayo ebintu okubeera okumpi n’ebifo eby’okutendekebwamu emizannyo. [6] Yazaala abaana babiri ne bba gwe yali ayawukanye naye , Simon Ayeko, [7] era edda yali mu mukwano ne Dickson Ndiema Marangach. [8] Yeegatta ku ggye lya Uganda People's Defence Force mu 2008 n'asituka n'afuuka sajenti. [1] Era yali mmemba mu kiraabu yaayo ey’emizannyo. [9]

Omulimu gw’emizannyo

[kyusa | kolera mu edit source]

Yamalira mu kifo kya 15 mu mpaka za U20 mu mpaka za IAAF World Cross Country Championships ez’omulundi ogwa 38 mu Myslecinek Park e Bydgoszcz, Poland, mu 2010. [10] Mu gwokutaano gw’omwaka gwe gumu, yawangula empaka za mmita 1500 mu München Pfingstmeeting e Munich, Germany, [11] nga tannagenda mu kifo kya 19 mu mmita 800 empaka za Rehlingen Pfingstsportfest e Rehlingen nga wayise ennaku bbiri. [12] Yeetaba mu mpaka za Regensburg Sparkassen-Gala eza mmita 1500, gye yamalira mu kya 15. Cheptegei yeetaba mu misinde gya mmita 1500 egya Janusz Kusociński Memorial e Warsaw, n'amalira mu kya 10 era n'awangula emisinde gya Kampala mmita 10,000 mu Kampala, Uganda, byonna mu 2010. [11]

Mu 2011, Cheptegei yatandika omwaka ng'amalira mu kifo kya 55 mu mpaka ezakamalirizo ez'abakulu mu mpaka za IAAF World Cross Country Championships ez'omulundi ogwa 39,[13] Punta Umbria. Yakwata kyakubiri mu misinde gya Madrid Half Marathon .[11] Oluvannyuma yamalira mu kyakusatu mu mpaka za Camargo Spain eza mmita 10,000 ez'okudduka ku nguudo e Camargo,[11] n'oluvannyuma n'agenda mu mpaka za Rio de Janeiro CISM Military World Games Women'2014 African Cross Country Championshipss 5000 meters .[14] Yakwata kyakubiri mu misinde gya Cantalejo kafubutuko nga tannamalira mu kya 10 mu mpaka za kiromita 10 ezaali mu mpaka za Lisbon São Silvestre da Amadora.[11]

Cheptegei yamalira mu kifo kya 68 mu mpaka z'abakulu mu mpaka z'ensi yonna eza IAAF ez'omulundi ogwa 40 e Bydgoszcz, mu 2013.[15] Era yawangula empaka za Cross Internacional Ciutat de Granollers ez'omulundi ogwa 47.[16] Yakomekkerezza omwaka bwe yawangula emisinde gya mmita 10,000 mu mpaka za Crevillente San Silvestre.[17] Cheptegei yakwata kya 14 mu misinde gya mmita 5000 mu mpaka za Meeting Iberoamericano de Atletismo, Huelva, mu 2014, ate mu kyamunaana mu misinde gya mmita 3000 mu mpaka za Bilbao Reunion Internacional de Atletismo. Yagenda mu maaso n’awangula empaka za Santa Pola kiromita 10 [11] n’amalira mu kyakusatu mu mpaka za African Cross Country Championships ezaali mu Kampala mu 2014 . [18]

Cheptegei running along a tarmac road in an arid landscape, wearing an orange vest and dark blue shorts
Cheptegei mu Sierre-Zinal mu 2022

Cheptegei yamalira mu kyakusatu mu misinde gya Quanzhou Half Marathon mu 2016, ne mu kya 12 mu mpaka za Shanghai Half Marathon mu 2017. Mu mwaka gwe gumu, yamalira mu kyakusatu ne kyakubiri mu misinde gya kiromita 5 ne mmita 10,000, mu mpaka za Kampala Ugandan Championships. [11] Omwaka yagukomekkerezza mu kifo kyakuna mu misinde gya Brazzaville Half Marathon. [ [19][20][21] Olw’obukwakkulizo bwa COVID-19, Cheptegei teyaddamu kuvuganya okutuusa mu 2021 ,lweyafuna ekifo ekyokusatu n'ekyokutaano mu mpaka za UAF ezokwegezaamu ez'omulundi ogwokuna n'ogwomusanvu mu kisaawe kya Mandela National stadium mu kampala. Yamalira mu kifo kya 47 mu misinde gya Eldoret City Marathon nga tannajja mu kyakubiri mu mpaka za Kampala Half Marathon ku nkomerero y’omwaka ogwo. [22]

Cheptegei yawangula empaka za Padova Marathon eza 2022 era n’akwata kyakubiri mu misinde gya mmita 10,000 mu mpaka za Uganda ezaali mu Kampala. [ [23] .​ [24] Omwaka yagukomekkerezza n'amalira mu kifo kyakuna mu mpaka za ADNOC Abu Dhabi Marathon . [23] Kino kyamufunira ekifo okukiikirira Uganda mu mizannyo gya Olympics egy’omusana mu 2024 e Paris. [11] Mu 2023, yakwata kyakubiri mu misinde gya Florence Marathon ate mu kya 14 mu mpaka z'ensi yonna eza 2023 e Budapest.[2]

Mu 2024, yayitamu n’avuganya ne Uganda mu misinde gya marathon egy’abakazi mu mizannyo gya Olympics egy’omusana e Paris, n’amalira mu kifo kya 44.[25][26]

Okufa n’omusika

[kyusa | kolera mu edit source]

Nga 1 ogwomwenda 2024, Cheptegei yalumbibwa n’ayokerwa omuliro mu maka ge e Endebess, Trans-Nzoia County, Kenya.[27] Yafuna okwokya okwabikka ebitundu 80% ku mubiri gwe, ekyamuleka mu mbeera mbi mu ddwaaliro. Poliisi yategeezezza nti Dickson Ndiema Marangach eyali munne[8] yamuzikiza petulooli n’amukumako omuliro.[28][29] Kyategeezeddwa nti Marangach yamulumba oluvannyuma lw’okuyomba ku bintu bye yali aguze,[30] era naye yaweebwa ekitanda mu ddwaaliro oluvannyuma lw’okulumwa mu bulumbaganyi buno.[31] Cheptegei yafa olw’ebitundu by’omubiri ebingi okulemererwa olw’okwokya kwe mu ddwaaliro lya Moi Teaching and Referral Hospital e Eldoret nga 5 ogwomwenda, ku myaka 33.[32] Marangach yafiira mu ddwaaliro lye limu ne Cheptegei nga 9 Ogwomwenda oluvannyuma lw’okufuna obuvune obw’okwokya ku bitundu 40% eby’omubiri gwe.[33] Mu kiseera Marangach we yafiira, poliisi yali etegese okumuvunaana omusango gw’okutta Cheptegei.

Okufa kwa Cheptegei kwazza obuggya okufaayo ku butabanguko mu kikula ky’abantu mu Kenya, nga Cheptegei ye munnabyamizannyo owokuna mu ggwanga okuttibwa mu mbeera efaananako bwetyo okuva mu 2021.[34] Omukolo gw’okuziika Cheptegei gwategekebwa mu kibuga Eldoret nga 13 Ogwomwenda era nga gwetabiddwako n’abalwanirizi b’eddembe nga bavumirira obutabanguko mu kikula ky’abantu.[35] Oluvannyuma ebisigalira bye byatwalibwa e Uganda ,gyeyaziikibwa n'ebitiibwa bya magye e bukwo nga 14 Ogwomwenda.[36]

Nga 6 Ogwomwenda, Meeya wa Paris, Anne Hidalgo, [37]alangiridde nti ekibuga kigenda kuwa Cheptegei ekitiibwa nga kituuma ekifo eky'emizannyo erinnya lye. [38] Ku nkomerero y’empaka z’abakazi eza Paralympics, nga 8 ogwomwenda, akakiiko akategesi kaakuba eddakiika emu mu ngalo mu kitiibwa kye.[39] Abakungu be Bukwo baawa ekiteeso kyo'kutuuma oluguudo ne'kifo erinnya lye,[36] ate gavumenti ya Uganda n’esuubiza okuwa buli omu ku baana ba Cheptegei ddoola nga 13,000.[40]

  • Omugole nga ayokya
  • Okufa nga okwokya
  • Olukalala lw’abavuganya mu mizannyo egyafa mu myaka gyabwe
  • Agnes Tirop, omuddusi wa Kenya, attiddwa bba

Ebijjuliziddwa

[kyusa | kolera mu edit source]
  1. 1 2 3 "I saw athlete running towards me on fire after attack, neighbour tells BBC". BBC News. 8 September 2024. Retrieved 8 September 2024.
  2. 1 2 This reference is used twice on this page.This reference is used twice on this page. Cite error: Invalid <ref> tag; name "wa" defined multiple times with different content.
  3. "Olympics. Com".
  4. Princewill, Nimi (5 September 2024). "Ugandan Olympian Rebecca Cheptegei dies after being set on fire by boyfriend". CNN. Retrieved 10 September 2024.
  5. Houreld, Katharine; Ombuor, Rael (5 September 2024). "Ugandan Olympic runner dies after being set on fire by ex-boyfriend". The Washington Post. Retrieved 10 September 2024.
  6. "Ugandan Olympic athlete dies after being severely burned by her partner over a land dispute". Africanews. 5 September 2024.
  7. https://www.france24.com/en/live-news/20240914-uganda-to-bury-murdered-olympian-cheptegei
  8. 1 2 "Ugandan Olympic athlete Rebecca Cheptegei dies after being set on fire by ex-boyfriend". USA Today. 5 September 2024.
  9. "'Running for her family' – Olympian mourned after vicious attack". BBC. 5 September 2024.
  10. "IAAF World Cross Country Championships Bydgoszcz Sunday 28 March 2010" (PDF).
  11. 1 2 3 4 5 6 7 8 "Rebecca CHEPTEGEI – Profile". World Athletics. Retrieved 5 September 2024.
  12. "46. Internationales Pfingstsportfest Rehlingen, am 24.05.2010" (PDF).
  13. "FINAL – Senior Race – Results – Punta Umbría 2011 – World Athletics Cross Country Championships". worldathletics.org. Retrieved 5 September 2024.
  14. "Final results – WOMEN'S 5000M" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2 April 2012.
  15. "2013 World Cross Country Championships Results" (PDF).
  16. "Huru completes Ugandan double in Granollers – cross-country round-up". World Athletics. Retrieved 12 March 2023.
  17. "Tsegay and Alaiz take the spoils on Spanish soil – cross-country round up". World Athletics. Retrieved 12 March 2023.
  18. "3rd African XC Championship -TEAM RESULTS Senior Race Women" (PDF). Archived from the original (PDF) on 4 March 2016.
  19. "Facebook – Brazzaville half-marathon, Brazzaville (Congo)". www.facebook.com. Retrieved 5 September 2024.
  20. "Semi Marathon Eiffage de Dakar – Results". World Athletics. Archived from the original on 5 September 2024. Retrieved 5 September 2024.
  21. "Ugandan Championships – Results". World Athletics (in Lungereza). Archived from the original on 5 September 2024. Retrieved 5 September 2024.
  22. "Kibet and Cheptegei mark triumphant day for Uganda as World Mountain and Trail Running Championships conclude". World Athletics. Retrieved 12 March 2023.
  23. 1 2 "Ronoh and Chumba win Abu Dhabi Marathon, Barsoton and Jisa run course records in Kolkata". World Athletics. Retrieved 5 September 2024.
  24. "Cheptegei, 2022 world mountain running champion, dies tragically". World Athletics. Retrieved 5 September 2024.
  25. Oscar Diego Mujuni (6 July 2024). "2024 Paris Olympics: 25 Athletes to Represent Uganda". NBS Sports.
  26. https://www.abc.net.au/news/2024-09-03/ugandan-olympic-athlete-rebecca-cheptegei-set-on-fire/104306780
  27. "Olympian Rebecca Cheptegei's parents demand justice". Africanews (in Lungereza). 5 September 2024. Retrieved 6 September 2024.
  28. Braidwood, Jamie (4 September 2024). "Olympic runner Rebecca Cheptegei dies days after being doused in petrol and set on fire by ex-boyfriend". The Independent (in Lungereza). Retrieved 10 September 2024.
  29. "Ugandan marathon runner Cheptegei burnt after being doused with petrol". Reuters. 3 September 2024. Retrieved 4 September 2024.
  30. Goodyear, Sheena (6 September 2024). "Female athletes keep getting killed in Kenya. Advocates blame a domestic violence epidemic". CBC. Retrieved 10 September 2024.
  31. https://www.cbsnews.com/news/olympic-athlete-rebecca-cheptegei-set-on-fire-boyfriend-police/
  32. "Uganda's Olympian Cheptegei dies after being set on fire by boyfriend". Al Jazeera (in Lungereza). Retrieved 5 September 2024.
  33. Muia, Wycliffe (10 September 2024). "Ex-partner who killed Ugandan athlete dies from burns". BBC (in Lungereza). Retrieved 10 September 2024.
  34. "The murder of three female runners in Kenya: Dark Side Of Glory". www.mpasho.co.ke (in Lungereza). Retrieved 2024-10-05.
  35. "Activists join funeral march for Uganda Olympian Cheptegei". France 24. 13 September 2024. Retrieved 13 September 2024.
  36. 1 2 https://www.bbc.com/news/articles/c0494wl6lkgo Cite error: Invalid <ref> tag; name "bbcfuneral" defined multiple times with different content.
  37. https://en.wikipedia.org/wiki/Anne_Hidalgo
  38. "Paris to honour murdered Ugandan Olympian Cheptegei". Radio France Internationale. 6 September 2024. Archived from the original on 6 September 2024.
  39. https://en.wikipedia.org/wiki/Le_Parisien
  40. "Murdered Ugandan Olympian Cheptegei buried with full military honours". Al Jazeera. 14 September 2024. Retrieved 15 September 2024.