Jump to content

Sam Joseph Ntiro

Bisangiddwa ku Wikipedia

Sam Joseph Ntiro (20 ogw'okuna mu 1923 – 1 Gatonya mu 1993) yali muyimbi era nga ye kaminsona omukulu eyasooka mu buvanjuba bwa Afirika mu kkooti ya Saint James e London okuva mu ggwanga lya Tanganyika mu kiseera ekyo okutuuka mu Bungereza. [1] Yaweereza okuva ku bwetwaze mu 1961 okutuuka mu 1964 era yali Ambasada wa Tanganyika mu Ireland mu kiseera kino.

Obulamu obwasooka n’okusoma

[kyusa | kolera mu edit source]

Ntiro yazaalibwa mu bitundu by’e Machame mu Disitulikiti y’e Hai, mu kyalo Ndereny, ekigo ky’e Nkuu. Kino kiri mu kitundu kya Kilimanjaro mu bukiikaddyo bw'ebugwanjuba bwa Tanzania ku nsozi z'olusozi Kilimanjaro mu Tanzania . Ntiro yasomera mu Ndereny Nkuu Primary School era n’afuna obuyigirize bwe obwa Junior Secondary ne Senior Secondary ku Old Moshi Secondary school mu bitundu by’e Marangu. Mu bulamu bwe, Ntiro yafuna Olungereza olulungi, Oluswayiri, n’ennimi z’omu kitundu Kimachame ne Kimarangu. Ekirala, yalina okumanya okukola mu runyoro, Oluganda, Olufaransa, Olugirimaani n’Oluyitale.

Ntiro yasomera mu matendekero aga waggulu mu ttendekero ly'e Makerere yunivasite y'obuvanjuba bwa Afirika , oluvannyuma ne yeegatta ku Yunivasite y’e London, gye yasomera Art n'ebyenjigiriza. Yakola emirimu gya diguli eyookubiri mu Slade College of Fine Art, Yuniversity y'e London. [2]

Yasomesa mu Makerere College (kati Makerere University), Kyambogo Technical Institute (kati Kyambogo University ) ne Yunivasite y’e Dar es Salaam . Ng’ali wamu ne Elias Jengo, yali mmemba eyatandikawo ekitongole kya yunivasite eno eky’okuyimba, eby’emikono n’ebyobuwangwa. Yali muyimbi nga mutuuze mu Dar es Salaam, omusomesa omukulu era weyawummulira nga muyambi wa pulofeesa. Era yakola okunoonyereza mu Amerika, mu myaka gya 1970 mu yunivasite za Dillard & Xavier e New Orleans, Louisiana, ate mu myaka gya 1980 mu Yunivasite y’e Wisconsin e Madison mu bitundu byombi eby'emikono n'okusoma kwa Afirika. Ntiro era yakola ng’omukebezi ow'ebweru mu by'emikono, ebyafaayo by'ebitone, n’oluusi ebyafaayo, enkula yensi mu Kenya, Uganda, Tanzania, Malawi, Zambia, Zimbabwe, Bungereza, Amerika, Canada, Ghana ne Nigeria. [ citation needed ] Mu 1961, Ntiro yava mu tendekero e Makerere , gye yali afuuse Pulofeesa w’okusiiga ebifaananyi, n’akkiriza ekifo ky’okubeera kaminsona omukulu eyasooka mu Kkooti ya St James e London eri eggwanga lya Tanganyika.[2]

Oluvannyuma lw’ekyo, Ntiro yasomesa mu yunivasite zombi e Kyambogo ne Dar es Salaam okuva mu 1967 okutuuka mu 1973. Ekirala, yaweerezaako nga Kaminsona w’ebyobuwangwa mu Gavumenti ya Tanzania. Ekitongole kino kyasooka mu minisitule y’ebyenjigiriza oluvannyuma ne kigenda mu minisitule y’ebyobuwangwa n’abavubuka mu ggwanga. [ okujuliza kwetaagisa ]

Mu mulimu gwe ogw’amanyi era ogw’ekitiibwa, yali muyiiya era musiizi wa langi amanyiddwa ennyo, omukungu, omukozi wa gavumenti, era nga muyivu. Yatambula nnyo era n’ayolesa ebifaananyi bye mu ggwanga n’ebweru w’eggwanga. [ okujuliza kwetaagisa ]

Obulamu bw’omuntu

[kyusa | kolera mu edit source]

Ntiro yawasa Evangeline Sarah Nyendwoha, eyali omukyala eyasooka okutikkirwa mu yunivasite mu Uganda ne mu buvanjuba bwa Afirika, mu 1958. Baazaala abaana babiri ab’obulenzi, Joseph ne Simbo (1961–2008). [ okujuliza kwetaagisa ]

Ekifaananyi kye eky’amafuta ekyafulumizibwa mu 1956 ekyatuumiddwa Men Taking Banana Beer to Bride by Night kiri mu kukuŋŋaanyizibwa mu Museum of Modern Art, mu kibuga New York. [3]

  1. "Sam Joseph Ntiro | Tanzania Foreign Ministry Official List". www.tzembassy.go.tz. Retrieved 2024-11-03.
  2. 1 2 "Artist: Sam Joseph Ntiro Cutting Wood". The Argyll Collection (in British English). Retrieved 2025-05-29.
  3. "Sam Joseph Ntiro. Men Taking Banana Beer to Bride by Night. 1956 | MoMA". The Museum of Modern Art (in Lungereza). Retrieved 2025-05-29.