Ssemakookiro of Buganda

Semakookiro, era awandiikibwa nga Ssemakookiro, ng’amannya ge mu bujjuvu ye Semakookiro Wasajja Nabbunga, yali Kabaka w’Obwakabaka bwa Buganda, okuva mu 1797 okutuuka mu 1814. Yali Kabaka wa Buganda ow’amakumi abirimwomusanvu (27).

Okulinnya kwe ku nnamulondo

Yali mutabani wa Kabaka Kyabaggu Kabinuli, eyali Kabaka wa Buganda, eyafuga wakati wa 1750 ne 1780. Maama we yeeyali Nanteza, ow’ekkuminomusanvu ku bakyala ba kitaawe amakumi abiri. Yalinnya ku ntebe oluvannyuma lw’okufa kwa muganda we, Kabaka Jjunju Sendegeya, Semakookiro gwe yawangula n’amutta mu lutalo lw’e Kiwawu mu 1797. Yatandikawo ekibuga kye ekikulu e Kasangati.

Obulamu bwe obw'obufumbo

Awandiikiddwako nti yawasa abakyala kkuminabataano (15):

1. Naabakyaala Nansikombi Ndwadd'ewazibwa, Kaddulubaale, muwala wa Luyombo, ow'ekika kya Nsenene (Enzige).
2. Balambi muwala wa Sembuzi ow'ekika ky'e Ndiga
3. Bawedde muwala wa Nakato, ow’ekika kya Mbogo
4. Bwaayita muwala wa Jjumba, ow'ekika ky'e Nkima
5. Guluma muwala wa Lusinga ow'ekika kya Ntalaganya
6. Gwowoleza muwala wa Luzige ow'ekika ky'e Ndiga
7. Jajjaw'abaana, muwala wa Serusa, ow'ekika kya Ndiga
8. Naabakyaala Kikubula, Nassaza, muwala wa Luzige, ow'ekika ky'e Ndiga
9. Nabisunsa muwala wa Mukusu ow'ekika ky'e Mpindi
10. Namamata muwala wa Malunda ow'ekika ky'e Ndiga
11. Seb'andabawa muwala wa Nkali ow'ekika ky'e Ngeye
12. Naabakyaala Sirisa, Kabejja, muwala wa Sekiwedde, ow’ekika kya Mamba
13. Sikyayinza muwala wa Jjumba ow'ekika kya Nkima
14. Naabakyaala Namisango, Naabagereka, muwala wa Luyombo, ow'ekika kya Nsenene (Enzige).
15. Naabakyaala Nasuzewabi muwala wa Bunnya ow'ekika ky'e Nsenene

Ensonga

Abaana ba Kabaka Semakookiro mwabaddemu bano:

1. Omulangira Kanaakulya Mukasa, eyasikira kitaawe nga Kabaka Kamaanya Kadduwamala, Kabaka wa Buganda, nga nnyina yali Ndwadd'ewazibwa
2. Omumbejja Ndagire, nga nnyina yali Ndwadd'ewazibwa
3. Omulangira Luyenje, nga nnyina yali Bawedde
4. Omulangira Tebattagwaabwe, nga nnyina yali Bwayita
5. Omulangira Nyiningabo. Yattibwa ayokebwa nga mulamu e Benga, lwa kujeemera kitaawe.
6. Omulangira Kafunende. Yattibwa ayokebwa nga mulamu e Benga, lwa kujeemera kitaawe.
7. Omulangira Kiyimba, nga nnyina yali Seb'andabawa
8. Omulangira Kakirebwe, nga nnyina yali Sirisa
9. Omulangira Kakungulu, nga nnyina yali Sikyayinza. Omulangira Kakungulu yazaala abalongo, abazaalibwa nga 1814 tannatuuka
10. Omulangira Mutebi I, nga nnyina yali Gwowoleza. Yattibwa asuulibwa mu mazzi e Busoga lwa kujeemera kitaawe
11. Omulangira Mutebi II, nga nnyina yali Jajjaw'abaana). Yavuganya n’okusikira muganda we mu 1814, kyokka n’awangulwa n’addukira e Bukoba, e Kyaggwe.
12. Omulangira Zzimbe, nga nnyina yali Namamata
13. Omumbejja Nakuyita, nga nnyina yali Balambi
14. Omumbejja Nabisalo, nga nnyina yali Guluma
15. Omumbejja Nagaddya, nga nnyina yali Nabisunsa
16. Omumbejja Nabinaka

Yayongera okukula kw'emiti gy'eMituba ( Ficus natalensis ) n'okukola Embugo mu Buganda .

Emyaka gye egyasembayo

Kabaka Semakookiro yafiira mu kubonaabona, mu bukadde bwe mu Lubiri lwa Jjunju e Kasangati, mu ssaza ly'eKyaddondo. Yasooka kuziikibwa Kasangati. Mu 1869, ebisigalira bye byasimibwa ne biddamu okuziikibwa e Kisimbiri mu ssaza ly'eBusiro.

Ebigambo ebiva mu muntu

"Naye yategeera emyaka gye nti mikulu era mizibu. Era yali ategedde abantu. Baali bali ba nkwe. Ebikolwa eby'okwegendereza bye yali akoze okukuuma entebe ye, byamusobozesa okubeera kabaka eyasooka mu kyasa ekisukka mu kimu okufa yekka nga tatemuddwa. Bwe kiba nga bakabaka ba Buganda ab'omu kyasa eky'ekkumi n'omwenda baalina obuyinza obw'ekibogwe obw'amaanyi nga ddala bwe baakola, ekitundu ku kitiibwa kiteekwa okuba." eweereddwa Semakokiro."

• MM Semakula Kiwanuka, Ebyafaayo bya Buganda, 1971

Laba ne

• Kabaka wa Buganda

Ebijuliziddwa wabweru wa wikipedia

• Olukalala lwa Bassekabaka ba Buganda