Jump to content

St. Mary's College Kisubi

Bisangiddwa ku Wikipedia

St. Mary's College Kisubi (SMACK) ssomero lya bwannannyini, ery'ekisulo, erya siniya esooka okutuuka ku yoomukaaga nga lisangibwa mu Disitulikiti y'e Wakiso mu makati ga Uganda. Yatandikibwawo mu 1906.

Essomero lya SMACK

Essomero lino liri Kisubi ku mabbali g’oluguudo lwa Kampala–Entebbe, nga liri kilomita 24(15 mi), ku luguudo, mu bukiikaddyo bwa Kampala, ekibuga ekikulu ekya Uganda era ekibuga ekisinga obunene.[1] Zino ziri nga kilomita 14 (8.7 mi), ku luguudo, mu bukiikakkono bwa Entebbe International Airport, ekisaawe ky’ennyonyi ekikulu eky’abantu baabulijjo n’amagye mu Uganda.[2] Enkokola z'essomero lino ziri 0°07'17.0"N, 32°32'00.0"E (Latitude:0.121389; Longitude:32.533333).

Essomero lya St. Mary lyatandikibwawo Reverend Raux Modeste ow’ekibiina kya White Fathers Congregation mu 1906 era lyatuumibwa erinnya ly’omuyambi waalyo, Saint Mary. Olwaleero Obusumba bw’Abakatuliki mu Kampala bwe bunnannyini St. Mary’s College Kisubi (SMACK). Ku ntandikwa ya 1899, abaami b’Abakatoliki mu Bwakabaka bwa Buganda, nga bakulemberwa Omwami Stanislas Mugwanya, baaleeta ekibuuzo ky’okusomesa abavubuka Abakatoliki mu bwakabaka ku nsoma ya Siniya. Okusaba kwabwe kwateekebwa kwebyo eb'okutunulwamu olukiiko lwa August olwa White Fathers ' General Chapter e Algiers mu 1900. Mu kaweefube oyo, SMACK yatandikibwawo.[3]

Okusinziira ku alipoota eyafuluma mu 2018, St.Mary's College Kisubi ly'erimu ku ssomero ery'ekitiibwa mu Uganda olw'ebyenjigiriza ebiri ku mutindo ogwawaggulu saako okuteekateeka abayizi baabwe. Essomero lino liwa ebyenjigiriza ebikubiriza okulowooza okwetongodde n’okukulaakulana.[4]

St. Mary’s yatandika ng’erina ebizimbe nga 10 byokka. Ekisinga obukadde ku byo kyali kisulo kya myaliiro ebiri eky’abayizi ba Siniya esooka n'eyookubiri oluvannyuma kye basuula ne bazzaawo Chemistry Laboratory eriwo kati. Block y’okuddukanya emirimu yasigala nga tekyuse okuva emabega na kati. Nga eyimiridde wakati mu ttendekero lino, ekola nga bbulooka esinga okubeera wakati ku ssomero.

Mu byafaayo byayo byonna, St. Mary's College Kisubi ekuumye ebisulo bina. Ekisulo ekyokutaano ki Centenary HSC, kirimu abayizi ba A’Level.

  1. Lourdel House - eyatuumibwa erinnya lya Fr. Simon Mapeera Lourdel, Omuminsani wa Roman Catholic eyasooka mu Uganda
  2. Mugwanya House - yatuumibwa erinnya lya Stanislaus Mugwanya, eyali Omulamuzi (Ssaabalamuzi) wa Buganda era nga ye mukulembeze w’Abakatoliki eyali ayambako Kabaka Daudi Chwa II
  3. Kakooza House - yatuumibwa erinnya ly’omukulembeze w'abayizi Omunnayuganda/Omufirika eyasooka.
  4. Kiwanuka House - yatuumibwa erinnya lya Ssaabalabirizi Joseph Kiwanuka, Omufirika enzaalwa eyasooka okulondebwa okuba Ssaabalabirizi w’ekelezia ya Roman Catholic Church mu Buvanjuba Bw'afirika

Abayizi ba SMACK okuva mu 1906 okutuuka ku ntandikwa y’emyaka gya 1960 baayambalanga empale ennyimpi n’essaati enjeru nga yunifoomu yaabwe. Abaasobola okwetuusaako engatto baazambalanga ate abalala ne basigala mu bigere. Olw’emyaka emingi egy’okukulaakulana, yunifoomu n'akabonero bigenze bikyukakyuka mu ndabika. Abayizi olwaleero bambala essaati enjeru ng’eriko ettaayi ya bbululu nga bano ba O'level, ettaayi eriko emisono eri abayizi ba A'level n’empale enzirugavu. Blazers zaafuuka za tteeka eri abayizi bonna abali ku ddaala erya waggulu

Lord Snowdon, mu 1964, yaggulawo etterekero ly’ebitabo ery’ekijjukizo erya SMACK, oluvannyuma lw’okufa kw’abayizi 12 mu kabenje k’emmotoka. Abamu ku bayizi bano baali ku ttiimu y’omupiira ey’essomero eyali egenze okwetaba mu mpaka mwe baavaayo nga bawanguzi. Bwe baali bakomawo okuva mu mupiira nga bajaganya, amagye ga Milton Obote gaabateebereza okuba abayeekera era loole y'essomero eyali ne bbaasi y'essomero eyali yetisse abayizi, yatomerwa loole y'amagye n'egwa wansi. Ng’oggyeeko abantu 12 abaafa, omuwendo omunene ennyo gwalumizibwa ku lunaku olwo. Leero, emiti ekkumi n’ebiri egyasimbibwa nagyo okujjukira abayizi bano gikyayimiridde waggulu okumpi ddala ne block ya Siniya eyoomukaaga.

Essomero lino erigenda likula buli kiseera, ng'ovudde ku kulaakulana yaayo ey’ebizimbe, lyatongoza emizannyo egiwerako nga ensero, omupiira gw'ebigere, okuwuga ne hockey.

Ekizimbe kya St. Mary ekisinga obuto kitudde waggulu ku kasozi Kisubi ng’ekisinga obuwanvu n’okutuusa kati. Ekizimbe ekipya eky’emyaliiro esatu, nga kibalirirwamu obuwumbi Shs.2.9, ekola nga bbulooko empya eya HSC, ng’edda mu kifo kya bbulooko enkadde eya S5 ey’omwaliiro gumu eyayimirira nga yeegolodde okuva lwe yatongoza ensoma ku ddaala ya A'level mu SMACK mu biseera ebiyise.

Abayizi abasomeddeyo

[kyusa | kolera mu edit source]

Ekibiina ekigatta abayizi abasomerayo ekya SMACK Old Boys’ Association (SMACKOBA), ekyatandikibwawo mu 1918, kibadde kyenyigira mu kuddukanya essomero lino mu ngeri emu oba endala okuva lwe lyatandikibwawo mu kitundu ekisembayo eky’ekyasa eky’amakumi abiri. Nga bayitiddwa mu myaka gy'e 60, Old Boys yatwala obuvunaanyizibwa ku c ya circular profile, naye olw’omuwendo, enteekateeka eriwo kati yakwatibwa ng’eraga empungu omuzira ng’ebuuka.

Abayizi abamanyiddwa ennyo mu St. Mary’s College Kisubi (Old Smackists) kuliko abamyuka ba Pulezidenti ba Uganda basatu, ba Ssaabaminisita ba Buganda bana, ba Ssaabawolereza ba Gavumenti babiri, Sipiika wa Palamenti, baminisita ba kabineti, abalamuzi, bannamateeka, abasuubuzi, abayiiya ab’ettutumu n’abasomesa ab’ebitiibwa.

Bannabyabufuzi

[kyusa | kolera mu edit source]
  • Edward Ssekandi – eyali omumyuka wa pulezidenti wa Uganda, 2011-2021, era eyali Sipiika wa Palamenti, 2001-2011
  • Gilbert Bukenya – eyali omumyuka wa pulezidenti wa Uganda, 2003 – 2011
  • John Babiiha – eyali omumyuka wa pulezidenti wa Uganda, 1966-1971
  • Paul Kawanga Ssemogerere – eyali omubaka wa palamenti eyakiikirira North Mengo, 1962–1966; Pulezidenti w’ekibiina kya Democratic Party 1972–1986 ne 2001–2005; eyavuganya ku bwapulezidenti mu 1986 ne 1996
  • Henry Kajura – Omumyuka wa Ssaabaminisita owokubiri era Minisita w’abakozi ba gavumenti, okuva mu 2006
  • Matia KasaijaMinisita w’ebyensimbi mu Uganda mu kiseera kino
  • Hilary OnekMinisita w’obuyambi, okwetegekera obutyabaga n’ababundabunda mu kiseera kino ; akiikirira Lamwo County mu Palamenti ya Uganda, okuva mu 2011
  • Omara Atubo – eyali Minisita w’ettaka, amayumba n’enkulaakulana y’ebibuga, 2006–2011; eyali omubaka wa palamenti mu Otuke County, 1987–2016
  • Gerald Karuhanga – omubaka wa palamenti akiikirira munisipaali y’e Ntungamo, 2016–2031
  • Vincent Kaheeru - omubaka wa palamenti wa Kyaka North mu kiseera kino
  • Solomon Osiya - mu kiseera kino omubaka wa palamenti mu Toroma County
  • Charles Ayume - omubaka wa palamenti mu Munisipaali y'e Koboko mu kiseera kino
  • Gerald Kasigwa - omubaka wa palamenti mu ssaza ly'e Kigorobwa mu kiseera kino
  • Shyaka Bashaija - omubaka wa palamenti mu Munisipaali y'e Entebbe mu kiseera kino
  • Otto Makmot - mu kiseera kino omubaka wa palamenti mu Agago County
  • Hassan Fungaroo - mu kiseera kino omubaka wa palamenti mu Obongi County
  • Michael Mabikke – eyali omubaka wa palamenti Makindye East, era eyali pulezidenti w’ekibiina kya Social Democratic Party
  • Baguma Isoke - eyali ssentebe w'akakiiko ka Uganda Land Commission, 2013-2019
  • Andrew Ojok Oulanyah - omubaka wa palamenti akiikirira Omoro County, 2022 - 2031[5]
  • Boniface Okot - Omubaka wa Palamenti y'abavubuka mu kitundu ky'obukiikakkono, 2021 - 2026

Obwakabaka bwa Buganda

[kyusa | kolera mu edit source]
  • Charles Peter Mayiga – Katikkiro (Ssaabaminisita) w’Obwakabaka bwa Buganda, May 2013–na kati
  • JB Walusimbi – Eyali Katikkiro (Ssaabaminisita) w’Obwakabaka bwa Buganda, 2008-2013
  • Emmanuel Lujumwa Ssendaula - eyali akola nga Katikkiro (Ssaabaminisita) w'Obwakabaka bwa Buganda, 2007-2008
  • Joseph Mulwanyamuli Ssemwogerere - Eyali Katikkiro (Ssaabaminisita) w'Obwakabaka bwa Buganda, 1994-2005
  • Omulangira Kassim Nakibinge, kabaka w'Obwakabaka bwa Buganda, akulira Cairo International Bank, era "titular head" w'Abasiraamu mu Uganda
  • Omulangira Robert Masamba Kimera, mukulu wa Kabaka Ronald Muwenda Mutebi
  • Owek. Matayo Mugwanya, Ssaabalamuzi w’Obwakabaka bwa Buganda 1950-1955
  • Owek. Rauli Kiwanuka, Mulamuzi ow’Obwakabaka bwa Buganda 1935-1945 era nga ye yali omujaasi wa WWI mu ggye lya African Native Medical Corps

Amateeka n’ekitongole ekiramuzi

[kyusa | kolera mu edit source]
  • Francis M. Ssekandi, 1975-1981, Omulamuzi Kkooti Enkulu, Omulamuzi wa kkooti ejulirwamu.
  • Joseph Mulenga - eyali Ssaabawolereza wa Uganda, 1986-1988, Omulamuzi wa kkooti ensukkulumu, 1996-2008.
  • William Byaruhanga – eyali Ssaabawolereza wa Uganda, 2016-2021
  • Remmy Kasule - omulamuzi eyakola nga Omulamuzi wa kkooti ejulirwamu mu Uganda
  • Omulamuzi Oscar John Kihika, omulamuzi wa kkooti ejulirwamu.
  • John Mike Musisi - Omulamuzi wa kkooti ejulirwamu mu Uganda
  • Mike Elubu omulamuzi wa kkooti enkulu mu Uganda.
  • Phillip Mwaka- Omulamuzi wa kkooti enkulu mu Uganda.
  • Karoli Lwanga Ssemogerere - Akola nga omulamuzi wa kkooti enkulu mu Uganda
  • Isaac Ssemakadde - Kati ye Pulezidenti wa Uganda Law Society, omutandisi & CEO wa Legal Brains Trust
  • Okello Oculi, omuwandiisi w’ebitabo, omutontomi era omuwandiisi w’ebyafaayo by’obulamu bw’ekyalo mu Afrika
  • Eneriko Seruma, omuwandiisi era omuwandiisi w’emizannyo
  • Robert Serumaga, omuwandiisi w’emizannyo
  • James Byaruhanga, yoomu ku baatandikawo kkampuni ya Roke Telkom[6]
  • Professor Patrick Engeu Ogwang, omuyiiya w’eddagala lya Covidex, eddagala ly’omuddo eryategeezebwa ekitongole ky’eddagala mu ggwanga olw’obujjanjabi obuyamba mu kuddukanya obulwadde bw’akawuka.
  • Davis Musinguzi - Omutandisi era eyali akulira kkampuni ya Rocket Health Africa
  • Michael Okea - Omutandisi wa SynbioEco okutumbula omutindo gw’amazzi biosensors ku carcinogenic poly aromatic hydrocarbons

Abavuzi b’ennyonyi

[kyusa | kolera mu edit source]

Abasuubuzi / Abaddukanya emirimu

[kyusa | kolera mu edit source]

Ebijuliziddwa

[kyusa | kolera mu edit source]
  1. "Road Distance Between Kampala And Kisubi With Interactive Map". Globefeed.com. Archived from the original on 4 March 2016. Retrieved 26 January 2015.
  2. "Interactive Map Showing Entebbe And Kisubi With Route Marker". Globefeed.com. Archived from the original on 4 March 2016. Retrieved 26 January 2015.
  3. Kituuka Kiwanuka, William (15 April 2013). "Kituuka's Works on a History of St. Mary's College Kisubi (1906–2006)". HeCarethForYou.BlogSpot.Com. Retrieved 26 January 2015.
  4. SAI (2013). "Top 10 Secondary Schools in Uganda: 2012". ServeAfrica.Info (SAI). Retrieved 26 January 2015.
  5. "New Omoro County MP Andrew Oulanyah Ojok takes Oath". Ugandan Parliament. Parliament of Uganda. Retrieved 19 June 2024.
  6. "James Byaruhanga: The Steward of Uganda's Date". Innovate Uganda. 27 March 2023. Archived from the original on 24 March 2024. Retrieved 24 March 2024.
  7. Odongo, Constantine (14 September 2010). "St. Mary's Kisubi Honours Kale Kayihura". Archived from the original on 16 March 2014. Retrieved 26 January 2015.
  8. "Philip Besiimire". Bloomberg. Retrieved 23 March 2024.

Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia

[kyusa | kolera mu edit source]

Ebiwandiiko ebirala by'osobola okusomako

[kyusa | kolera mu edit source]

Kituuka, William Kiwanuka, Ebyafaayo by’essomero lya St.Mary's College