Jump to content

Stephen Basaliza

Bisangiddwa ku Wikipedia

Steven Mwesige Basaliza amanyiddwa nga 'Omudumizi' munnauganda eyawummula amagye, munnabyabufuzi, omulwanirizi w'eddembe ly'obuntu era omukozi wa gavumenti. Abaddeko mu bifo eby’enjawulo eby’amakulu, omuli okuweereza ng’omubaka wa Palamenti mu ssaza ly’e Burahya n’okubeera Kaminsona w’akakiiko akavunaanyizibwa ku ddembe ly’obuntu mu Uganda (UHRC).[1][2][3][4]

Omulimu gw’amagye

[kyusa | kolera mu edit source]

Omulimu gwa Basaliza ogw’amagye gumanyibwa nnyo olw’okwenyigira mu ggye lya National Resistance Army (NRA) mu lutalo lw’okununula Uganda. Yali mmemba w’ekibiina kya Uganda Patriotic Movement, oluvannyuma ne kifuuka NRA/NRM. Mu lutalo lw’ensiko olwa NRA, yaweerezaako nga Lieutenant era ajjukirwa olw’okuvuga Pulezidenti Yoweri Museveni, mu kiseera ekyo eyali mmemba w’ekibiina kya Front for National Salvation (Fronasa), mu mmotoka ya kitaawe Emmanuel Basaliza ekika kya Mercedes Benz 220S Sedan.[1]

Oluvannyuma lw'olutalo, yagenda mu maaso n'obuweereza bwe mu ggye lya Uganda Peoples' Defence Forces (UPDF). Yasomera mu Kimaka Senior Command and Staff College mu 2nd intake, wamu ne ba Genero ba UPDF abamanyiddwa.[4] Yakola nga Dayirekita omulwanirizi w’eddembe ly’obuntu mu UPDF okuva mu 2007 okutuuka mu 2010 era n’alondebwa okuba akulira eby’akasiimo, okusasula abakozi kunkomerero y'obuwereza, n'okusasula famire zabo abawereza abafiira muntalo. Mu 2007, yali mu kibinja ky’amagye ga AMISOM ekyasooka okusindikibwa e Somalia nga baduumirwa Gen. Levi Karuhanga.[1][4]

Omulimu gw’ebyobufuzi

[kyusa | kolera mu edit source]

Ng’akyuka okuva mu magye n’adda mu byobufuzi, Basaliza yakiikirira Burahya County mu Disitulikiti y’e Kabarole ng’omubaka wa Palamenti okuva mu 2001 okutuuka mu 2006. Mu kiseera kye yamala, yali amanyiddwa nnyo mukulwanisa nsonga ez’enjawulo ezikwata ku balonzi be.[1] Mu 2020, yalaga obwagazi okukiikirira abakadde mu maserengeta ga Uganda ng’omubaka wa Palamenti. Kyokka oluvannyuma yada ku bbali n’awagira Omulabirizi Zebedee Masereka, n’akkaatiriza obwetaavu bw’okubeera obumu mu bantu abakadde.[1]

Empeereza mu kakiiko akalwanirizi k'eddembe ly'obuntu

[kyusa | kolera mu edit source]

Basaliza abadde n’emirimu egiwera mu kakiiko k’eddembe ly’obuntu aka Uganda Human Rights Commission (UHRC). Yasooka kulondebwa ku bwa Kaminsona mu 2012.[4] Mu 2022, Pulezidenti Yoweri Museveni yaddamu okulonda Basaliza mu kibiina kya UHRC, ng’ali wamu ne Simeo Nsubuga ne Omara Apita. Okulondebwa kuno kwagendereddwamu okutondawo mu bujjuvu akakiiko kano okwanguya okukwata emisango gy’eddembe ly’obuntu.[1] Basaliza yalayizibwa ku bwa Kaminsona mu Ogwekumi n'ebiri nga 20, 2022, omumyuka wa Ssaabalamuzi Richard Buteera . Ssentebe wa UHRC, Mariam Wangadya yamwogerako ng’omusajja omulungi ow’empisa ez’ekika ekya waggulu era nga mwesimbu awatali kubuusabuusa, aleese okumanya n’obumanyirivu bungi mu ddembe ly’obuntu, emirembe, n’obutebenkevu mu kakiiko kano. [5]

Yali mu kkooti eyawulira omusango ogukwata ku kutta Innocent Twinomujuni abaserikale babiri aba poliisi e Kabale mu Uganda . Kkooti eyo, eyalimu ne Mariam Wangadya, Crispin Kaheru, ne Lamex Omaro Apitta, yakizuula nti ebikolwa by’abaserikale ba poliisi “byali bibi, bya kika kya waggulu, bumenyi bw’amateeka, kunyigiriza, bya kigendererwa, bya bugenderevu, bya kimpowooze, bya kimpowooze, era bya kunenya.” Kkooti eno yawa famire ya Twinomujuni obukadde 45 ng’okuliyirira olw’okutyoboola eddembe lye ery’obulamu.[6]

Ebijuliziddwa

[kyusa | kolera mu edit source]
  1. 1 2 3 4 5 6 Mbabazi, Hannington (2021-01-11). "Rtd. Col.Basaliza Urges Ugandans To Commit To Peace Ahead Of Elections". Thecapitaltimes (in American English). Archived from the original on 2025-01-25. Retrieved 2025-01-08.
  2. "UHRC Commissioners". Uganda Human Rights Commission (UHRC) (in British English). Retrieved 2025-01-08.
  3. "Will Museveni order against politicians on boards work?". Monitor (in Lungereza). 2024-11-26. Retrieved 2025-01-08.
  4. 1 2 3 4 "Basaliza, Akurut named human rights commissioners". New Vision (in Lungereza). Retrieved 2025-01-08.
  5. UHRC (2022-12-21). "Three New Members Sworn-in to Join Uganda Human Rights Commission". Uganda Human Rights Commission (UHRC) (in British English). Retrieved 2025-01-08.
  6. "UHRC awards Shs45m to family of man killed by police in Kabale". Monitor (in Lungereza). 2024-08-12. Retrieved 2025-01-09.