The Last King of Scotland
The Last King of Scotland katabo ka munnamawulire Giles Foden, kafulumizibwa Faber and Faber mu 1998. Nga essira liteekeddwa ku kusituka kwa Pulezidenti wa Uganda Idi Amin n’obufuzi bwe nga nnakyemalira okuva mu 1971 okutuuka mu 1979, akatambo kano kagatta ebirowozeko obulowoza n'ebituufu mu byafaayo, kawandiikibwa ng’ebijjukizo by’omusawo ataliyo ow’e Scotland mu mirimu gya Amin. akatambo ka Foden kasiimibwa nnyo era ne kaweebwa engule nnyingi bwe kafulumizibwa. Mu 2006, firimu ya loose eponymous adaptation bwe yafulumizibwa.
Ekinyusi mubufunze
[kyusa | kolera mu edit source]Omuzannyi omukulu ye muntu omuyiye ayitibwa Nicholas Garrigan, omusawo omuto Omuscotland agenda okukola mu Uganda olw’okulowooza ennyo n’okukola n'okulambula, ng’atuuka ku lunaku lw’okuwamba gavumenti mu Uganda mu 1971 . Anyumya engeri gye yatuuka okubeera omusawo wa Amin ow'ekyama, pulezidenti wa Uganda mu kiseera kya Second Republic of Uganda . Omuzannyo guno gussa essira ku nkolagana n’okusikiriza kwa Garrigan eri pulezidenti, mu bbanga ttono n’akula n’afuuka nnakyemalira omukambwe era atalina kisa. Garrigan mu kumanya era enfunda n’enfunda akola ekikontana n’okusalawo kwe okulungi, n’asigala mu mulimu gwa Amin okutuusa lw’asukka wala ekifo eky’okutoloka okwangu mu mubiri ne mu mpisa. yewunya era nasikirizibwa n'embeera za Amin, mpolampola kusendebwasendebwa ne nyigira mu nguzi n’obukambwe bw’obufuzi bwa Amin (omuli okwetaba mu kusalako enkolagana ya Bungereza ne Uganda, okutta Kay Amin, ebyaliwo mu Operation Entebbe n’okutta Dora Bloch, n’olutalo lwa Uganda ne Tanzania ) n’ebivaamu eby’okufa eri mikwano gye n’... banne, Garrigan kyayisa n’okutabula kw’okwetamwa kw’omubiri; okukkiriza okw’obutafaayo, okw’okufa okubeera wansi w’enfuga ey’obwewagguzi; n’okwegaana omusango mu ngeri ey’okwekolera.
Enkulaakulana n’okusikiriza
[kyusa | kolera mu edit source]Ng’asinziira ku myaka amakumi abiri gy’amaze ng’abeera mu Afrika ne bbanga lyamanze nga munnamawulire, Foden yanoonyereza ku bintu ebyetoolodde okulinnya kwa Amin mu buyinza n’okugwa kwe. Yabuuza bangi ku abo abaali balaba era ne beetaba mu bufuzi bwa Amin obw’emyaka omunaana era n’aleeta engeri y’ekitabo ky’ebijjukizo ng’ayingizaamu emiko egy’obulimba wamu n'ebituufu mu mpapula z’amawulire n’ebiwandiiko mu mawulire.
Mu mboozi gye yawa ne magazini ya yintaneeti eya Boldtype mu 1998, Foden yagamba nti yasinzira ku mpisa za Garrigan za munne wa Amin ayitibwa Bob Astles.[1][2] Ng'omujaasi wa British eyakola ku ngeri Amin Amin gye yafuna mu okuganja, Astles yali "proactive" nnyo okusinga ku Garrigan, okusinziira ku Foden, era yasasula omuwendo bwe yamala emyaka mukaaga n'ekitundu mu kkomera lya Uganda oluvannyuma lw'okugwa kw'omukuumi we.
Astles yeefiiriza olw’okukwatagana obutereevu n’abebyokwerinda ba Amin. Amin bwe yali mu buyinza, Astles yasiimibwa oba okubonerezebwa; yasibibwa era n’atulugunyizibwa waakiri omulundi gumu. Foden yakisinzira ku mboozi empanvu gye yawa ne Astles mu lupapula lwa The Times ne munnamawulire Paul Vallely, eyayogera ne Astles mu kkomera lya Uganda oluvannyuma lw’okukukusa obubaka eri omuyambi wa Amin mu Bayibuli.[3]
Omulala abadde ayogerwako ku bikwatagana ne Garrigan ye musawo Omuscotland Wilson Carswell.[4] Omusawo wa Amin , mu butuufu yali musawo Munnayuganda ayitibwa Paul D'Arbela . [ okujuliza kwetaagisa ]
Omutwe gw'ekitabo kino gutegeeza Amin okwerangirira nga " Kabaka wa Scotland"[2] Foden agamba nti ekitabo kino kiranga ebintu byebimuu kitabo kya William Shakespeare ekya Macbeth nga nnakyemalira ow’ensi ey’okusatu.[5]
Enkola mu mitendera
[kyusa | kolera mu edit source]Ekitabo kino kyakyusibwa mu mitendera ne Steve Waters mu 2019, nga kiggulwawo mu Crucible Theatre, Sheffield;[6] The Observer yawa omuzannyo guno emmunyeenye ssatu ku ttaano, ng'agwogerako nga "ogulina obuzibu mu mpisa"[7]
Engule n’okusunsulwa
[kyusa | kolera mu edit source]- 1998 James Tait Black Memorial Prize (ey'ebitontome) (olukalala olumpi)[8]
- 1998 Whitbread Engule y'ekitabo ekisooka[9]
- Ekirabo ky'ekijjukizo kya Winifred Holtby ekya 1998[10]
- Engule ya Betty Trask eya 1999
- 1999 Engule ya Somerset Maugham
Ebifulumizibwa mu mpapula
[kyusa | kolera mu edit source]- 1998: New York: Knopf, ne banne mu nsi yonna; Esaasaanyiziddwa Random House, hardback, (Luganda)
- 1998: London: Faber Empapula eziriko empapula, 1998, . (Luganda)
- 1998: Faber ne Faber, empapula, . (Luganda)
- 1999: Vintage Books USA, mu lupapula, . (Luganda)
- 1999: Random House USA, hardcover, 1999. (Luganda)
Ebijuliziddwa
[kyusa | kolera mu edit source]- ↑ "An Interview with Giles Foden". Random House. Retrieved 13 October 2014.
- 1 2 "Katie: The True Story Behind "The Last King"". CBS News. March 2007. Retrieved 21 April 2016.
- ↑ "The Last King of Scotland". prezi.com (in Lungereza). Retrieved 2021-04-30.
- ↑ Pells, Rachael (10 October 2014). "Douglas Carswell profile". Santa Barbara Independent. Retrieved 13 October 2014.
- ↑ Foden, Gil (2 September 2004). "The African play". The Guardian. Retrieved 11 March 2014.
- ↑ "The Last King of Scotland stage adaptation: first look at Daniel Portman and Tobi Bamtefa". WhatsOnStage.com. 30 September 2019. Retrieved 21 August 2023.
- ↑ "The Last King of Scotland – morally flawed stage adaptation". The Observer. 6 October 2019. Retrieved 21 August 2023.
- ↑ "The Last King of Scotland – Giles Foden". Retrieved 22 August 2017.
- ↑ "The Last King of Scotland by Giles Foden". PenguinRandomHouse.com. Retrieved 21 August 2017.
- ↑ "Royal Society of Literature Web Archive". 14 Gwamukaaga(Ssebaaseka) 2011. Archived from the original on 14 Gwamukaaga(Ssebaaseka) 2011. Retrieved 4 Gwakusatu(Mugulansigo) 2018.