Uganda Standard Gauge Railway
Template:Infobox rail lineOluguudo lw'eggaali y'omukka olwa Uganda Standard Gauge nkola ya ggaali y'omukka etegekeddwa okugatta eggwanga lino ku mawanga ag'omuliraano omuli Kenya, Rwanda, Democratic Republic of the Congo ne South Sudan, ng'omu ku nteekateeka y'eggaali y'omukka eya East African Railway Master Plan . Oluguudo lw'eggaali y'omukka olwa standard-gauge railway (SGR) lugendereddwamu okudda mu kifo ky’enkola y’eggaali y'omukka enkadde ey'ekika kya metre-gauge etakola bulungi. kilomita 1,724 (1,071 mi) SGR mu Uganda egenda kumalawo ddoola ezibalirirwamu obuwumbi 12 n’obukadde 800. [1]
Okulambika okutwaliza awamu
[kyusa | kolera mu edit source]Obuwanvu buno obwa 1435 mm (4 ft.) oluguudo lw’eggaali y’omukka lugendereddwamu okwanguyiza okutambuza ebyamaguzi wakati w’omwalo gw’e Mombasa n’ekibuga ekikulu ekya Uganda ekya Kampala, n’oluvannyuma okubitwala e Kigali mu Rwanda, n’okutuuka e Beni mu Democratic Republic of the Congo n’okutuuka e Nimule ne Juba mu South Sudan. Ebyamaguzi byakutambuzibwa okuva e Mombasa nga biyita ku luguudo lw’eggaali y’omukka olwa Kenya Standard Gauge Railway okutuuka e Malaba, ku nsalo za Uganda, ne bikyusiddwa okuddizibwa ku gaali y'omukka eno. [2]
Mu Gwokuna 2017, okubalirira okwasooka ku Pulojekiti ya Uganda SGR yonna kwabalirirwamu obuse bwa UgandaUSh 45.6 (nga mu ddoola za Amerika 12.8). [3]
Mu Gwokusatu 2019, bwe baali ku bugenyi e Kenya, Pulezidenti Yoweri Museveni owa Uganda n’eyali amukyazizza, Pulezidenti Uhuru Kenyatta owa Kenya, wamu beeyama mu lujjudde okugaziya oluguudo lw’eggaali y’omukka olwa Kenya Standard Gauge Railway okutuuka mu Uganda. Olw'okumaliriza akakwate akakulu akabula ku SGR ya Kenya ky'ali kyakusumulula ensimbi z’okuzimba oluguudo olugatta Malaba–Kampala. [4] Bwe gwatuukira mu Gwekkumi 2023, ekitundu kya Naivasha – Malaba mu SGR ya Kenya tekinnazimbibwa.
Ekifo w'esangibwa
[kyusa | kolera mu edit source]Enkola y’eggaali y’omukka y'akubaamu ebitundu bina ebikulu:
- Ekitundu kya Malaba–Kampala
Ekitundu kino era kiyitibwa Eastern Line, kigenda kuviiraddala ku nsalo ne Kenya e Malaba, okuyita e Tororo ne Jinja, nga lwa kukoma Kampala . Ebanga eliri wakati w'ekitundu kino liri nga kilomita 219 (136 mi) . [5] Ekitundu kyonna ekya Malaba–Kampala, kiri mu kilomita 273 (170 mi) n’ebifo awatuukira eggaali y’omukka ne yaadi z’eggaali y’omukka, bibalirirwamu obuwumbi bwa ddoola za Amerika bubiri n’obukadde 300. [6] Ensimbi bwe zimala okufunibwa, okuzimba layini ya Eastern Line kusuubirwa okumala emyezi 42. [7]
Mu Gwekkumi 2024 Gavumenti ya Uganda yakola endagaano ne Kkampuni ya Yapi Merkezi Construction Group okuzimba kilommita 272 (169 mi) eza Malaba-Kampala ku bukadde bwa €270 (obukadde bwa doola za Amerika 300 oba obuwumbi bwa UGX10.8). Omulimu guno gutegekeddwa okutwala emyezi 48 okuva lwe gunatandikwa okutuuka ku lwe gunaggwa. Ensimbi zisuubirwa okuweebwa abakolagana n’ensi yonna mu nkulaakulana ne Gavumenti ya Uganda. [8] [9]
- Ekitundu kya Tororo–Gulu
Ekitundu kino era kiyitibwa Northern Line, kigenda kuva e Tororo, okuyita e Mbale ne Lira okutuuka e Gulu, ebanga lya kilomita 367 (228 mi) . [10] Okuva e Gulu, spur emu ejja kweyongerayo mu Bukiikakkono okutuuka e Elegu n'egenda e Nimule ne Juba mu South Sudan . Ekitundu kino mu Uganda kiri mu kilommita 106 (66 mi) . [11] Okugaziya okulala kuva e Gulu okudda mu Bukiikaddyobwobuggwanjuba okuyita mu Pakwach okukoma e Goli ku nsalo ne Democratic Republic of the Congo, ebanga lya kilommita 187 (116 mi) . [12]
- Ekitundu kya Kampala–Mpondwe
Kino kiyitibwa Layini y’Obuggwanjuba. Yakutandikira mu Kampala ng’eyita mu Bihanga mu Disitulikiti y’e Ibanda, egenda mu maaso okutuuka e Mpondwe ku nsalo ne DR Congo, ebanga lya kilommita 430 (267 mi) . [13]
- Ekitundu kya Bihanga–Mirama Hills
Eno era eyitibwa layini y'Obukiikaddyobwobuggwanjuba. Y'akuva e Bihanga ng’eyita e Ibanda ne Mbarara ekomekkerezebwe mu Mirama Hills, ku nsalo ne Rwanda, ebanga lya kilommita 191 (119 mi) . [14]
Enkulaakulana
[kyusa | kolera mu edit source]Okuzimba kuno kwali kusuubirwa okuweebwa ensimbi okuva mu Gavumenti ya Uganda, nga bakozesa ssente ezaabadde zeewolwa okuva mu Exim Bank of China . Wabula omuwozi w’ensimbi abadde tayagala kukkiriza looni eno okutuusa nga Kenya emalirizza enteekateeka y’okusonda ssente z’okuzimba ekitundu kya Naivasha – Kisumu – Malaba mu SGR yaayo. [15]
Mu Gusooka 2023, Gavumenti ya Uganda yasazaamu endagaano gye yali ekoze ne Kkampuni ya China Harbor Engineering Company (CHEC) okuzimba ekitundu kya Kampala–Malaba mu SGR ya Uganda, olw'okulemererwa okutuukiriza omulimu" okumala emyaka munaana egy'omuddiring'anwa. [16]
In Gwokutaano 2023, gavumenti yazuula kkampuni ya Yapı Merkezi Group okuva mu Turkey ng'abakubi ba pulaani, abaguzi b'ebyetagisibwa n'okuzimba (EPC). Obuvujirizi busuubirwa okuva mu Bbanka z'Ebulaaya. Emirimu gisuubirwa okutandiika mu 2024 nga gwakutandiikira ku kilommita 273 (170 mi) mu kitundu kya Kampala–Malaba.[17] Bbanka eyali egenda okuvujirira, oluvannyuma yategerekeka nga yali Standard Chartered Plc ey'e Bugereza.[18]
Mu Gwomusanvu 2023, baminisita ba kabineeti ya Uganda ne Kenya ab’ebyentambula baasisinkana e Mombasa. Ekiwandiiko ekyafulumiziddwa ku nkomerero y’okwebuuza kuno okw’ennaku ebbiri kyalangirira nti okweyongerayo, amawanga gombi gakukolera wamu okunoonya ensimbi ez'okuzimba oluguudo lw'egaali y'omukka olwa Naivasha–Kisumu–Malaba olwa Kenya Standard Gauge Railway . [19] Okutwaliza awamu, amawanga gombi ganoonya obuwumbi bwa ddoola mukaaga mu pulojekiti zaago eza SGR okuva mu bavujirizi b'ensimbi mu Bulaaya ne mu mawanga g'Ebuwalabu. [17]
Mu Gwokubiri 2024, amawanga gombi gaakakasa obweyamo bwago okuzimba oluguudo lwa Naivasha-Kisumu-Malaba mu Kenya n’ekitundu kya Malaba-Kampala mu Uganda, nga batandiika mu 2024. Gavumenti ya Uganda yakola endagaano ne kkampuni ya Yapı Merkezi Group okuva e Turkey okuzimba kilommita 273 (170 mi) ez'oluguuda lwa wakati wa Malaba ne Kampala ku ndagaano ya doola za Amerika obuwumbi bubiri n’obukadde 900. Emirimu gyali gisuubirwa okutandika mu Gwomunaana 2024. [20] Okuva mu Gwomunaana 2024, Gavumenti ya Uganda yali ekola ku kumaliriza ebiwandiiko bya yinginiya, okugula n’okuzimba (EPC) n’okufuna olukusa okuva mu bakungu ba gavumenti abakwatibwako ku by'omutindo. Olugendo lw’okuzimba okuva e Malaba okutuuka e Kampala kati luliko kilommita 332 (mmita 206) . Okuzimba kusuubirwa okutandika mu H2 2024. [21]
Nga 14 Ogwekkumi 2024, Gavumenti ya Uganda yassa omukono ku biwandiiko bya EPC ne Yapı Merkezi okuzimba oluguudo lwa Malaba-Kampala ku luguudo lw’eggaali y’omukka olwa Uganda Standard Gauge ku bbeeyi y’endagaano ya €2.7 billiyooni (approx. USh10.8 trillion). Okuzimba kusuubirwa okutwala emyaka ena era kwa kukomekkerezeddwa mu H2 2028. [22]
Laba ne
[kyusa | kolera mu edit source]Ebijuliziddwa
[kyusa | kolera mu edit source]- ↑ https://www.theeastafrican.co.ke/business/Uganda-rethinks-Kenya-SGR-funding-gaps/2560-4253722-yr6y8s/index.html
- ↑ "Archive copy". Archived from the original on 2018-06-12. Retrieved 2025-10-18.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link) - ↑ http://www.monitor.co.ug/News/National/Minister--Shs45-6-trillion--railway--project-cost-Kenya/688334-3880840-fwx8nl/index.html
- ↑ Olingo, Allan (27 March 2019). "Museveni, Uhuru close ranks on extension of SGR to Uganda border". Retrieved 1 April 2019.
- ↑ https://www.google.com/maps/dir/Kampala/Malaba+Uganda+Immigration+Offices,+J7Q7%2B8XR,+Tororo/@0.5078462,32.3004526,8z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc0f9d74b39b:0x4538903dd96b6fec!2m2!1d32.5825197!2d0.3475964!1m5!1m1!1s0x177f6e4007a0811f:0xa94afcadcdb35995!2m2!1d34.2648686!2d0.6383355!3e0
- ↑ http://www.monitor.co.ug/News/National/Museveni--Xi-Jinping-hold-talks/688334-4747658-hnjekq/index.html
- ↑ https://www.reuters.com/article/uganda-railway/uganda-negotiating-2-3-bln-loan-with-china-to-fund-rail-line-idUSL5N1FG36Q
- ↑ https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/uganda-inks-shs10-8t-deal-with-turkish-firm-to-build-sgr-4793882
- ↑ "Archive copy". Archived from the original on 2024-11-23. Retrieved 2025-10-18.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link) - ↑ https://www.google.com/maps/dir/Tororo+Railway+Station,+Tororo/Gulu+Rail+Station+Polling+Station,+Gulu/@2.4182566,32.509638,7.75z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177f6b7239da9b07:0x56802787cfa8e994!2m2!1d34.1884785!2d0.6987717!1m5!1m1!1s0x1771a626435be835:0xce072dca3c13ee78!2m2!1d32.2973478!2d2.7580422!3e0
- ↑ https://www.google.com/maps/dir/Gulu+Rail+Station+Polling+Station,+Gulu/Elegu+Collection+Center,+H39C%2BH99/@3.3225035,32.0363793,9z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x1771a626435be835:0xce072dca3c13ee78!2m2!1d32.2973478!2d2.7580422!1m5!1m1!1s0x17724368c5dedde1:0x6cc17031404fb420!2m2!1d32.0710946!2d3.5688443!3e0
- ↑ https://www.google.com/maps/dir/Gulu+Rail+Station+Polling+Station,+Q75W%2B6W9,+Gulu/Goli/@2.5768579,31.1030438,9z/data=!3m1!4b1!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x1771a626435be835:0xce072dca3c13ee78!2m2!1d32.2973478!2d2.7580422!1m5!1m1!1s0x176fa25cf2e2fdc7:0x3f81d8142f19e0b3!2m2!1d31.0306432!2d2.3873289!3e0
- ↑ https://www.google.com/maps/dir/Kampala+Railway+Station,+Kampala/CUSTOMS+MPONDWE,+Bwera/@0.2519031,31.0795898,8z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x177dbc794d40065f:0x1e21a54ae3a800f!2m2!1d32.5882577!2d0.3124257!1m5!1m1!1s0x1761dee910dd1bf9:0x2325ad8950be295d!2m2!1d29.7242507!2d0.0420148!3e0
- ↑ https://www.google.com/maps/dir/Bihanga/Mirama+Hills/@-0.291799,30.0289056,9.17z/data=!4m14!4m13!1m5!1m1!1s0x176273e8c9eefd5b:0xd82e09f4857c6858!2m2!1d30.609502!2d0.0773167!1m5!1m1!1s0x19d95f5ba03ded11:0x28eeb337009b370b!2m2!1d30.4501653!2d-1.0387679!3e0
- ↑ https://www.theeastafrican.co.ke/news/Kenya-Uganda-seek-funding-from-China--/2558-4103598-format-xhtml-kchlqi/index.html
- ↑ "Archive copy". Archived from the original on 2024-08-18. Retrieved 2025-10-18.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link) - 1 2 https://web.archive.org/web/20240918090613/https://www.theeastafrican.co.ke/tea/business/uganda-kenya-seek-funds-in-joint-bid-to-take-sgr-to-drc-4327038
- ↑ https://www.businessdailyafrica.com/bd/economy/uganda-renews-hope-of-sgr-extending-to-malaba--4228748
- ↑ "Archive copy". Archived from the original on 2024-08-18. Retrieved 2025-10-18.
{{cite web}}: CS1 maint: archived copy as title (link) - ↑ https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/uganda-kenya-set-to-build-sgr-4510370
- ↑ https://www.monitor.co.ug/uganda/news/national/govt-picks-turkish-firm-for-malaba-kampala-sgr-4709522
- ↑ https://www.newvision.co.ug/category/business/uganda-turkish-company-sign-sh108-trillion-ra-NV_197692