Angelina Atyam
| Ekikula | mukyala | |
|---|---|---|
| Ensi y’obutuuze | Uganda | |
| Erinnya eriweereddwa | Angelina | |
| Yazaalibwa nga | 1946 | |
| Gy'azaalwa | Lira | |
| Ennimi z'amanyi | Lungereza | |
| Omulimu | activist | |
| Awaadi z'afunye | United Nations Prize in the Field of Human Rights | |
Angelina Acheng Atyam (Yazaalibwa 1946) Munnayuganda omulwanirizi w'eddembe ly'abantu era muzaalisa.[1] Mu 1996, muwala wa Atyam n'abawala abalala 138 baawambibwa abayeekera abaali basibuka mu kibinja kya Lord Resistence Army (LRA) okuva ku somero lya Aboke. Atyam yatandikawo ekibiina ekyaali kyegatibwamu abazadde ekya ''Concerned Parents Association'' okulaba ng'abaana abaali bakwatiddwa nga bateebwa okuva mubuwambe, ng'era yeeyali akola ng'omwogezi w'ekibiina ekyo, eyatambula ng'okugenda mu Bulaaya ne mu Amerika. Mukumusiima olw'emirimu gyeyali akoze, yaweebwa ab'ekibiina ky'amawanga amagate ekirabo ky'okubeera omu kubaali abalwanirizi b'eddembe ly'abantu mu 1998.[2] Atyam yaddamu n'asisinkana muwala we mu 2004.[3]
Ebimukwatako
[kyusa | kolera mu edit source]Okuzaalibwa kwa Angelina Acheng kwali mu Bobi, Uganda mu 1946, Atyam alina ensibuko ly'eggwanga lya Luo. Muzaalisa omutendeke, yasenga mu Lira oluvannyuma lw'okufumbirwa George Atyam, n'azaala abaana mukaaga okwali abalenzi basatu ssaako n'abawala basatu.
Nga 10 Ogwekkumi 1996, yakitegeera nti muwala we Charlotte, ng'ebiseera ebyo yalina emyaka 14, yali omu kubawala 139 abaali baawambibwa okuva musomero lya St Mary's Catholic boarding school mu Aboke nga baatwalibwa abayeekera okuva mu kibiinja kya Lord's Resistance Army (LRA). Okwebaza kugende eri omukulu w'esomero, Sister Rachel, eyabgoberera nga batwalibwa munsiko, 109 kubano baataasibwa. Charlotte yali omu kubawala 30 abatasobola kutaasibwa; baatwalibwa nebayingizibwa mu Sudan y'omubukiika kkono (southern Sudan), nga baali bakusigala mubuwambe bw'ekibiinja kino ekya LRA okumala emyaka egyaali jiddako. Atyam, eyali omukatuliki omugundiivu, yakizuula nti muwala we yali yakwatibwa aduumira ekibiinja kyabayeekera ekya LRA Rasca Lukwiya nga mukyala we, yakyalira maama wa Lukwiya mu kyalo ekyaali kirinaanyeewo, naamumatiza nga bweyali omwetegefu okusonyiwa mutabani we, famire yabwe, ekika kyabwe wamu n'abantu b'ekika kyabwe bonna.[4]
Ng'ali wamu n'abazadde abalala, Atyam yatandikawo ekibiina kya 'Concerned Parents Association'. Nga omwogezi wakyo era eyali akola ennyo okulaba atuuka kubiruubirirwa by'ekibiina, yagenda mubukiika ddyo bwa Uganda okukomyawo omukwano. Amaanyi ge mu kufalasira gavumenti ya Uganda okuteesa n'ekibiinja ky'abayeekera ekya LRA okuleka abaana bebaali bakute byagaanibwa, kubanga abakungu baagaana okuyingira enteeseganya n'abatujju. Yasaasaanya ensonga ye okwetooloola Bulaaya yonna wamu ne Amerika.[5]
Atyam n'okulwanirira okulaba ng'abaana abawala abaali baawambibwa byatekebwa kumpewo za leediyo ez'enjawulo wamu n'abamawulire abalala. Puleesa eyavaamu yawaliriza eyali akulira ekibiinja ky'abayeekera ekya LRA Joseph Kony okukiriza okuleka Charlotte okugenda oba okumutta wabula kukakwakulizo kamu nti Atyam yakiriza okulekeraawo okukuba kakuyege. Yategeeza nti yali wakukikola singa abawala abalala 30 baatebwa. Tewali ntegeregana yatuukibwako. Oluvannyuma yanyonyola nti: "mungeri emu abaana baafuuka omu mu Charlotte. Tetuyinza kusika ngeri emu ate netuleka endala .... Abaana abo bonna baali baafuuka bange."[4]
Abamu ku abo Atyam beyasaba obuyambi yeeyali pulezidenti wa Uganda Yoweri Museveni, gavumenti y'e Sudan, mukyala wa pulezidenti wa Amerika Hillary Clinton, abali mu kakiiko akakola amateeka mu Amerika aka United States Congress, n'ebitongole by'amawanga amagate.[2] Amaanyi gano geyasaamu gaavirako aba US Congress okuyisa eteeka eryali livumirira okuwambibwa kw'abaana b'omu Uganda, n'okutegeeza Sudan okuleka abo abaali bakyali mubuwambe badde ewaabwe.[6]
Mu 1998, Atyam yafuna ekirabo okuva mu mawanga amagate ekyaali kimusiima okubeera nga yali alwanirira eddembe ly'abantu. Nga 23 Ogwekkumi 2002, yaloopa mu kakiiko k'amawanga amagatte akavunaanyizibwa mu by'okwerinda olw'obutabanguko obwali buleteddwa ab'akabiinja k'abayeekera abaali beegatira mu LRA. Yategeeza akakiiko nti mu myaka 17, abaana 14,000 baali bawambiddwa aba LRA mu bukiika ddyo bwa Uganda, ng'abaana bano baali bakiikirira amagye g'abayeekera bano ebitundu 85 ku 100.[7] Abo abaali mu buwambe baakakibwa ng'okulwana muntalo nebabaleetera okuta wamu n'okutuusa obuvune kubaana abalala abaali abajaasi. Bangi baatusibwako ogw'obuliisa maanyi era nebazaala abaana.[8] Mukaseera k'okubaleka okugenda, ekitundu kubaana bano baalina akawuka kamukenenya oba endwadde eziva mu bukaba. Banji kubano famire zaabwe zaagana okubakiriza oba okubaaniriza.[7]
Okutuuka mu 2004, nga wadde okuwambibwa kwali kugenze kukendeera,kyali kitebeerezebwa nti abakazi 2,000 n'abaana baali bakyali mu mikono gy'abayeekera ba LRA, nga bakakibwa okubeera abajaasi n'abaddu b'okweyambisa mu by'obukaba.[8]
Mu Gwomusanvu 2004, Atyam yaddamu okubeera ne muwala we Charlotte eyali yatoloka okuva mu ba LRA ng'ali ne mutabani we eyalina emyaka 5. Mutabani we ow'emyaka 2 naye yazuulibwa olunaku lwelumu.[9]
Atyam ajukirwa olw'obubaka bwe obwali busonyiwa. yawakanya okusalawo kwa gavumenti ya Uganda okukozesa amagye okugonjoola ekizibu kya LRA, olw'abaana abanji abaali mu kibinja kya bayaekera ekya LRA. "Tulowoozo okusonyiwa," yayogera olumu, " kubanga singa tetusonyiwa bayeekera bano, tuteeka mukono kundagaano yakufa eri abaana bafe." Nga kati yawumula, abeera mu bukiika ddyo bwa Uganda.[10]
Laba ne
[kyusa | kolera mu edit source]Ebijuliziddwa
[kyusa | kolera mu edit source]- ↑ "Angelina Acheng Atyam". www.wikidata.org (in Lungereza). Retrieved 2020-05-30.
- 1 2 "HRW Hails U.N. Award to Ugandan Advocate". Human Rights Watch. 10 December 1998. Retrieved 28 February 2020.
- ↑ McCarthy, Shawn. "A mother's plea for a missing daughter". The Globe and Mail. Retrieved 26 January 2004.
- 1 2 "As we forgive". Faith & Leadership. 1 March 2010. Retrieved 28 February 2020.
- ↑ "Human Rights Activists Honoured at United Nations". United Nations. 10 December 1998. Retrieved 28 February 2020.
- ↑ (Organization), Human Rights Watch; Staff, Human Rights Watch (1999). World Report 2000. Human Rights Watch. pp. 87–. ISBN 978-1-56432-238-8.
- 1 2 "Statement of Angelina Atyam of Northern Uganda/Uganda to the United Nations SecurityCouncil 'Arria Formula' on the implementation of Resolution 1325" (PDF). Peacewomen: NGO Working Group on Women Peace and Security. 23 October 2002. Archived from the original (PDF) on 21 March 2023. Retrieved 28 February 2020.
- 1 2 Angom, Sidonia (2018). Women in Peacemaking and Peacebuilding in Northern Uganda. Springer. pp. 57–. ISBN 978-3-319-75883-1.
- ↑ "Uganda: Mother's tears of joy as she is reunited with daughter and grandchildren". reliefweb. 21 July 2004. Retrieved 28 February 2020.
- ↑ "11 Days of Peace: Angelina Atyam". MCC Canada. Archived from the original on 21 March 2023. Retrieved 1 November 2016.