Embalabe
| Embalabe | |
|---|---|
| Amannya amalala | Zit, akatulututtu |
| Embalabe yakula n’etuuka ku mutendera gw’okuzimba | |
| Obukugu obw’enjawulo | Obulwadde bw’ensusu |
Embalabe oba zit kika kya kuzibikira kw'abutuli bwa lususu ekiva ku masavu agakolebwa mu mubiri agasusse n’obutoffaali bw’olususu obufu okusibira mu butuli bw’olususu. Mu mbeera ey’okusajjuka, kiyinza okufuuka ekizimba. Embalabe zisobola okujjanjabibwa n’eddagala ly’embalabe, eddagala eritta obuwuka, n’eddagala eriziyiza okuzimba eriwandiikiddwa omusawo, oba eddagala ery’enjawulo eryamangu erigulibwa mu matundiro g'eddagala.
Ebiziviirako
[kyusa | kolera mu edit source]Obutoffaali obuvunaanyizibwa ku kuzaala amasavu munda mu butuli bw'olususu bukola amasavu. Ekitundu ky’olususu eky’ebweru bwe kiyiwa (enkola ey’obutonde era egenda mu maaso, mu budde obwa bulijjo), olususu olufu n’amasavu agasigadde emabega biyinza okwegatta ne bizibilira obutoffaali buno ku ntobo y'olususu. Kino kisinga kubaawo ng'olususu lugezze mu myaka gy'obuvubuka. Obuttaffaali buno bugenda mu maaso n’okufulumya amasavu, agazimba emabega w’ebizibikidde, ne kisobozesa obuwuka okukula mu kitundu ekyo, omuli ekika kya Staphylococcus aureus ne Cutibacterium acnes, ekivaako okuzimba n’okubutukabutuka. Ebirala ebivaako ebizimba mulimu ebyafaayo bya famire, okuba n'ebiroowoozo ebingi, enkyukakyuka mu busimu, enviiri n’ebintu ebikozesebwa mu kulabirira olususu, ebizibu ebiva mu kukozesa eddagala, n’embeera z’obujjanjabi ezitannazuulibwa oba ezitannakeberwa. [1] Embalabe ziyinza okuba ekitundu ku kuleeta obulwadde bwa Namakula. [2]
Ekitongole kya American Academy of Dermatology nga kino kisomesa ku by'ansusu kiwa amagezi nti abantu abakulu abalina embalabe bakozese ebintu ebiwandiikiddwako nti "non-comedogenic", "non-acnegenic", "oil-free" oba "tebijja kuzibikira butuli", kubanga "tebitera" kuleeta lususu okufuukuuka oba embalabe. [1]
- Ebiwuziwuzi ebiyitibwa sebaceous filaments bitera okubuzaabuzibwa ne blackheads. Wabula tezirina bulabe bwonna era kitundu ku butonde bw'olususu eri abantu abalina olususu olulina amasavu.[3]
- Embalabe ezimu ezisingako obuzibu ziyinza okuvaako okuzimba ennyo era ziyinza okulabika ku mugongo ne mu kifuba.
Obujjanjabi bwazo
[kyusa | kolera mu edit source]Eddagala eryewe
[kyusa | kolera mu edit source]Eddagala erimanyiddwa ennyo eritali eryewe eriwonya embalabe ye benzoyl peroxide, salicylic acid, adapalene, n’eddagala eritta obuwuka nga triclosan. Eddagala lino erissibwa ku mubiri eriyinza okusangibwa mu bizigo bingi ne geero ebikozesebwa okujjanjaba embalabe (acne vulgaris), lireetera olususu okuseeyeeya amangu ekiyamba okuggyawo obuwuka amangu. Nga tonnasiiga ffeesi olina okuginaaba n’amazzi agabuguma oba eddagala erirongoosa ku mubiri n’oluvannyuma n’okalira.
Enkola y’okukuuma ekitundu ky’olususu ekikoseddwa nga kiyonjo, n’ogattako okusiiga eddagala lino erissibwa ku mubiri buli kiseera etera okumala okukuuma embalabe nga zeewaliddwa, bwe kiba nga tekizigobedde ddala. Eddagala erisinga okukozesebwa ly'erya benzoyl peroxide nga lino okujjako oluleeta okubalagala okutonotono ku mubiri nga kuno kuba nga alaje atali w'amaanyi.[4] Gye buvuddeko, nicotinamide (vitamin B 3 ), esiigibwa ku mubiri, kiragibwa nti ekola bulungi mu kujjanjaba embalabe okusinga eddagala eritta obuwuka nga clindamycin.[5] Nicotinamide si ddagala eritta obuwuka era terina bikolwa bibi ebitera okukwatagana n’eddagala eritta obuwuka. Lirina omugaso omulala ogw’okukendeeza ku langi y’olususu ekivaamu enkovu z’embalabe.[6]
Eddagala eriva ew'omusawo
[kyusa | kolera mu edit source]Okufuukuuka kw'olususu okwamaanyi kutera okulaga obwetaavu bw’okukozesa eddagala eriwandiikiddwa omusawo okujjanjaba embalabe. Eddagala erigabibwa abasawo erikozesebwa okujjanjaba embalabe n’okufuukuka kw'olususu mulimu isotretinoin, nga eno ye retinoid, anti-seborrheic medications, anti-androgen medications, hormonal treatments, alpha hydroxy acid, azelaic acid, ne keratolytic soaps.[7]
Mu byafaayo, eddagala eritta obuwuka nga tetracyclines ne erythromycin lyagabibwanga abasawo. Wadde nga zaali zikola bulungi okusinga okusiiga benzoyl peroxide ku mubiri, obuwuka buno bwatuuka ekiseera ne bugumira eddagala eritta obuwuka era okukola kwalyo ne kukendeera. Ate era, eddagala eritta obuwuka( ery'okumira) lyalina ebizibu bingi okusinga okusiiga ku mubiri, gamba ng’okulumwa olubuto n’okukyusa langi y’amannyo ennyo. Eddagala eritta obuwuka erya bulijjo eryalagirwa okuva mu 2001 abakugu mu by’ensusu lyali doxycycline ne minocycline.[8]
Isotretinoin asinga kukozesebwa ku kufuukuuka kw'olususu okw'amaanyi okuyitibwa cystic acne ne kwokwo okugaanye okuwulira eddagala eddala. [9] [10] [11] [12] Abasawo b’ensusu bangi era bawagira okugikozesa okujjanjaba okufuukuuka okutono n'okwo okulaga nti tekuwulira obujjanjabi obulala, oba okuvaamu enkovu ku mubiri oba mu birowoozo. [13] Teratogenic, yeerina okukozesebwa era nga yeetaaga okuziyiza ennyo embuto mu kiseera ky’okugikozesa.
Enkwata yaazo
[kyusa | kolera mu edit source]Okunyiga embalabe eziba z'engedde nga zifunye emitwe emyeru n'engalo (mu mboozi, "okutulisa"), kuyinza okusobozesa obuwuka okuyingizibwa mu kiwundu ekiggule ekivaamu. Kino kiyinza okuvaamu obulwadde n’okufuna enkovu ez’olubeerera. Bwekityo okutwalira awamu , enkola eyo ewakanyizibwa abakugu mu by’ensusu n’abakugu mu by’okulabika obulungi nga bawagira okukkiriza embalabe okukula n'eyita mu butonde bwayo ppaka egenze.[14][15][16] [17][18] Abakugu mu by'ensusu abamu bagaba ebikozesebwa okukaza embalabe ezo.[19]
Ebijuliziddwa
[kyusa | kolera mu edit source]Ebijuliziddwa ebweru wa wikipedia
[kyusa | kolera mu edit source]
- 1 2 "Adult acne! American Academy of Dermatology". www.aad.org. Retrieved 1 August 2019. Cite error: Invalid
<ref>tag; name ":0" defined multiple times with different content. - ↑ Tüzün Y, Wolf R, Kutlubay Z, Karakuş O, Engin B (2014). "Rosacea and rhinophyma". Clinics in Dermatology. 32 (1): 35–46. doi:10.1016/j.clindermatol.2013.05.024. PMID 24314376.
- ↑ Plewig, Gerd; Melnik, Bodo; WenChieh, Chen (8 June 2019). Plewig and Kligman's Acne and Rosacea. Springer. p. 64. ISBN 978-3-319-49274-2.
- ↑ "Understanding Benzoyl Peroxide". Archived from the original on 23 February 2012.
- ↑ Siegle RJ, Fekety R, Sarbone PD, Finch RN, Deery HG, Voorhees JJ (August 1986). "Effects of topical clindamycin on intestinal microflora in patients with acne". Journal of the American Academy of Dermatology. 15 (2 Pt 1): 180–5. doi:10.1016/S0190-9622(86)70153-9. PMID 2943760.
- ↑ Handfield-Jones S, Jones S, Peachey R (May 1988). "High dose nicotinamide in the treatment of necrobiosis lipoidica". The British Journal of Dermatology. 118 (5): 693–6. doi:10.1111/j.1365-2133.1988.tb02572.x. PMID 2969260. S2CID 37912645.
- ↑ Ramos-e-Silva M, Carneiro SC (March 2009). "Acne vulgaris: review and guidelines". Dermatology Nursing. 21 (2): 63–8, quiz 69. PMID 19507372.
- ↑ Morrison A, O'Loughlin S, Powell FC (February 2001). "Suspected skin malignancy: a comparison of diagnoses of family practitioners and dermatologists in 493 patients". International Journal of Dermatology. 40 (2): 104–7. doi:10.1046/j.1365-4362.2001.01159.x. PMID 11328390. S2CID 29620121.
- ↑ Merritt B, Burkhart CN, Morrell DS (June 2009). "Use of isotretinoin for acne vulgaris". Pediatric Annals. 38 (6): 311–20. doi:10.3928/00904481-20090512-01. PMID 19588674.
- ↑ Layton A (May 2009). "The use of isotretinoin in acne". Dermato-Endocrinology. 1 (3): 162–9. doi:10.4161/derm.1.3.9364. PMC 2835909. PMID 20436884.
- ↑ "Roaccutane 20mg Soft Capsules - Summary of Product Characteristics" (in Lungereza). UK Electronic Medicines Compendium. 1 July 2015. Archived from the original on 29 December 2017. Retrieved 3 August 2020.
- ↑ Template:Cite report
- ↑ Strauss JS, Krowchuk DP, Leyden JJ, Lucky AW, Shalita AR, Siegfried EC, Thiboutot DM, Van Voorhees AS, Beutner KA, Sieck CK, Bhushan R (April 2007). "Guidelines of care for acne vulgaris management". Journal of the American Academy of Dermatology. 56 (4): 651–63. doi:10.1016/j.jaad.2006.08.048. PMID 17276540.
- ↑ "What to Know Before You Pop a Pimple". WebMD. Retrieved 3 April 2017.
- ↑ "The 10 Most Satisfying Pimple Popping Videos Of 2016". Men's Health. 29 December 2016. Retrieved 3 April 2017.
- ↑ "Should I Pop My Pimple?". kidshealth.org. Retrieved 3 April 2017.
- ↑ Merlin, Design: Wolfgang (www.1-2-3-4.info). "What should I do after popping a pimple?". www.skinacea.com. Retrieved 3 April 2017.
- ↑ "How to Pop a Pimple - Instructions from Acne.org". www.acne.org. Retrieved 3 April 2017.
- ↑ "Pimple popping: Why only a dermatologist should do it | American Academy of Dermatology". www.aad.org. Retrieved 3 August 2019.