Jump to content

Katumba Wamala

Bisangiddwa ku Wikipedia
Katumba Wamala Edward
Munnayuganda munnabyabufuzi Kyusa Wikidata
Omuntu Kyusa Wikidata
Ekikulamusajja Kyusa Wikidata
Ensi y’o­bu­tuu­zeUganda Kyusa Wikidata
Alle­gian­ceUganda Kyusa Wikidata
Erinnya eri­wee­redd­waEdward Kyusa Wikidata
Yazaa­lib­wa nga19 Gwakkuminogumu(Museenene) 1956 Kyusa Wikidata
Gy'a­zaal­waKalangala Disitulikiti, Ssese Islands Kyusa Wikidata
Ennimi z'amanyiLungereza, Luganda Kyusa Wikidata
Omulimumunnabyabufuzi, military personnel, Minisita, legislator Kyusa Wikidata
Ekifo ky'alimuOmubaka wa Palamenti ya Uganda, Inspector-general of police, Minister of Works and Transport, Chief of Defence Force, Ex officio member of Parliament of Uganda Kyusa Wikidata
Gyeya­so­me­raUnited States Army Command and General Staff College, United States Army War College, Tanzania Military Academy, Nkumba University Kyusa Wikidata
GyabeeraKampala Kyusa Wikidata
Mmemba w’e­ki­bii­na ky’e­byo­bu­fu­ziEkibiina kya National Resistance Movement Kyusa Wikidata
Okwe­siim­ba­wo kwe mu kaluluAkalulu ka Uganda aka 2026 Kyusa Wikidata
Military, police or special rankgeneral Kyusa Wikidata
Par­ti­ci­pa­ted in conflictUgandan Bush War, War in Uganda (1986–1994), Lord's Resistance Army insurgency, South Sudanese Civil War Kyusa Wikidata
Military branchEggye lya Uganda People's Defense Force Kyusa Wikidata
Mmemba waUganda National Liberation Front, 12th Parliament of Uganda Kyusa Wikidata
Wamala Edward Katumba.jpg

Edward Katumba Wamala (yazaalibwa 19 ogwekkuminoogumu 1956) asinga kumanyibwa nga Katumba Wamala munnamaggye eyagannyuka era munnabyabufuzi Munnayuganda aweereza nga Minisita w'Abakozi ba gavumenti kabbineeti ya Uganda, okuva nga 26 Ogwokutaana 2026.[1][2]

Nga tannatuuka mu kifo kye kyalimu mu kiseera kino ,Katumba Wamala yaweereza nga minisita omubeezi ow'eby'emirimu mu kabbineeti ya Uganda.[3] Era yaweerezaako nga Chief of Staff ow'eggye lya Uganda li Uganda Peoples Defense Forces (UPDF) okuva 2013 okutuusa 2017 ng'era yeeyali omuduumizi w'eggye lya Uganda eryokuttaka okuva mu 2005 okutuusa 2013.[4]Era yaweerezaako ng'omuduumizi wa poliisi ya Uganda (IGP) eddaala erisinga okuba era waggulu mu ttabi ero erya gavumenti ya Uganda, okuva mu 2001 okutuusa 2005. Wamala yeeyali omujaasi w'eggye lya UPDF eyasooka okuweereza ng'omuduumizi poliisi ya Uganda, ng'akyaweereza mu maggye nga tasoose kulekulira. Nga 1 Ogwomukaaga 2021, Katumba yasimattuka okugezaako okumutemula, mu Kisaasi ekisangibwa mu nkingizi za Kampala, abasajja ababagalidde emmundu bwebaamulumba nebamutuusaako ebisago, okutta muwalawe ne ddereeva, nebamulekera ebiwundu by'amasasi ku bibegaabega byombi.[5][6]

Obuto bwe n'okusoma kwe

[kyusa | kolera mu edit source]

Yazaalibwa nga 19 Ogwekkuminoogumu mu mwaka gwa 1956 e Bweeza mu Disitulikiti y'e Kalangala mu Bizinga by'e Ssese, mu Ttundutundu lya Buganda, Uganda [7].Okusoma yakutandikira ku Nakibizzi primary school (Ku lw'e Jinja).Nera yasomera ku St. James nga kati ssomero lya siniya mu Jinja) n'e Bukomero mwannyina gyeyali omusomesa.[4] Okusoma kwa pulayimale oluvannyuma yakumalirako ku Kasubi Church of Uganda Primary School mu Kampala mugandawe ne maama we gyebaali basengukidde.Ku mutendera gwa siniya, Katumba agamba teyatambula nnyo engeri gye yatebenkera ku Old Kampala Secondary School emyaka mukaaga.[4]

Ng'ali ku Kasubi Church of Uganda Primary School, Katumba agamba nti yayiga essomo erimulinnyisizza amadaala ag'amaanyi." Nasaba omusomesa olukusa okugenda okwetewuluzaako. Omusomesa teyamanya nti nali njagala kufuna kifo kisirifu okusomeramu akatabo, nenkwatibwa omukulu w'essomero mwami Wakatamba . Namulimba nti nali nfunye olukusa okuva ew'omusomesa naye oluvannyuma olw'okwebuusa naakizuula nti nali nnimba, yantwala mu offiisi ye nangalamiza ku mmeeza empanvu nanswanyuula embooko ttaano olw'okukola ekintu ekituufu mu kiseera ekikyamu ne mu kifo ekikyamu" Katumba bwagamba[8]

Essomo ero lyansigalamu nti nebwenafuulibwa omuduumizi wa poliisi, nagenda okukyalira mwami Wakatamba-Omukulu w'essomero okumusiima naye namusiȠȠaana mu mbeera nga tasobola kuntegeera.[8]

Katumba Wamala alina satifikeeti mu by'obulimi.[9] Mu 2007, yatikkirwa okuva mu Yunivasite y'e Nkumba ne Ddiguli esooka mu nkolagana y'amawanga n'enkola z'amawanga okuteeseganya. Alina ne Ddiguli eyokubiri mu bukulembeze obw'okulengera embeera eyomumaaso (Master of Science degree in strategic leadership) gye yafunira mu ttendekero li United States Army War College .[10][11]Alina amabaluwa g'ekinnamagye okuva mu matendekero gano wammanga; Uganda Military Academy, Tanzania Military Academy. waliwo n'ebbaluwa gye yafuna okuva tendekero ly'amagye erya Soviet Union, endala yagifunira mu Nigerian Command and staff College, ne mu United States Army command and staff College, ssaako ne gye yafunira mu United States Army War College.[12]Mu 2023, Yunivasite y'e Nkumba yamuwa ekitiibwa ky'obwa Dokita mu kusiima ettofaali lyatadde ku kitundu kye, Eggwanga, n'abantu.[13]

Wamala yali offiisa mu ggye lya Uganda National Liberation Army.(UNLA) ,eggye lya National Resistance Army(NRA) bwe lyawangula UNLA mu mwaka gwa 1986. Bw'atyo yakyusa nadda mu NRA awataali kimutaataganya.[14]

Wakati wa 1999 ne 2000, Katumba yali muyizi mu ttendekero ly'amaggye erya U.S Army War college mu Carlisle, mu Pennsyvania. Wakati wa 2000 ne 2001,ng'ali ku ddaala lya Major General, yaduumira eggye ly'eggwanga mu ggwanga lya Congo. Yalondebwa ng'omuduumizi wa police mu 2001 okutuusa 2005.

Mu Gwomunaana 2003,Katumba yakiika mu lukungaana lw'ekibiina ekigatta Bannayuganda abawangaalirra mu North America lu UNAA mu Boston, Massachusets.[15]

Olwo yakuzibwa okutuuka ku ddaala lya luteenanti general era naaweebwa eky'okudduumira eggye ly'eggwanga eryokuttaka erisangibwa mu bbalakisi y'amaggye e Bombo nekimufuula omu ku b'offiisa b'amagye abasinga obukulu mu ggye lya Uganda.[16] Mu mulimu gwe nga omuduumizi w'amagye gookuttaka, yenyigira nnyo mu nteekateeka z'eggye erikuuma emirembe mu Somalia ezimanyiddwa ennyo nga AMISOM.[17]. Nga 23 Ogwokutaano 2013,yakuzibwa okutuuka ku ddaala lya genero era naalondebwa ng'omuduumizi w'amagye g'Eggwanga.[18]

Okugezaako okumutemula.

[kyusa | kolera mu edit source]

Nga 1 Ogwomukaaga 2021, Katumba Wamala bwe yali agenda mu kibuga, abasajja bana abaali babagalidde emigemerawala baasindirira mmotoka ye amasasi mu Kisaasi, ku nkingizi za Kampala.Wamala yafiuna ebiwundu ku bibegaabega byombi, naye yasimattuka naddusibwa mu ddwaliro .Ddereeva we Haruna Kayondo ne muwala we Nantongo battibwa mukifo awaali obulumbaganyi.Abooluganda lwa Brenda bonna beetaba mu lumbe lwa Brenda Wamala Nantongo.[19][20][21][22].Oluvannuma lw'omwezi ogw'okunoonyereza nga 1 Ogwomusanvu 2021, ab'obuyinza baalaga nti abalumbaganyi baali basiraamu ba nalukalala abantendekembwa mu nkabi ya ba Jihaadi mu Kivu ey'Obukiika kkono e Congo era balina akakwate ku ggye lya Allied Democratic Forces (ADF) ne Islamic State.[23]

Pulezidenti wa Uganda Yoweri Museveni yavumirira obulumbaganyi, bweyannyonyola "ng'omulimu gw' embizi ezitawa bulamu muwendo"

Okuwummula okuva mu ggye Lya UPDF

[kyusa | kolera mu edit source]

Mu Gwomunaana 2026, oluvannyuma lw'emyaka 47 egy'omuddiriȠȠana egy'obuweereza bw'eggye ly'eggwanga Genereo Katumba wamala waakuwummula okuva mu ggye ly'eggwanaga (UPDF) eyo ng'omwaka gunaatera okuggwako. Agenda mu maaso okuweereza nga minisita mu kabbineeti ya Uganda.[24][25][26]

Ebijuliziddwa

[kyusa | kolera mu edit source]
  1. ↑ "Museveni unveils new Cabinet, retains Nabbanja, Alupo and Janet in key reshuffle". Daily Monitor. 26 May 2026. Retrieved 16 July 2026.
  2. ↑ "Museveni hails retiring UPDF generals for building peace and security". Monitor. 21 August 2026. Retrieved 23 August 2026.
  3. ↑ Taddeo Bwambale (10 January 2017). "Muhoozi Replaces Katumba As Army Chief". New Vision. Kampala. Retrieved 10 June 2017.
  4. 1 2 3 "Lt. Gen. Katumba Wamala: From an aspiring doctor to an army general". Monitor (in Lungereza). 2021-01-09. Retrieved 2026-09-09.
  5. ↑ "Katumba Wamala shooting: Uganda minister's daughter killed". news.yahoo.com. Retrieved 7 June 2021.
  6. ↑ Reuters (2021-06-01). "Assassination attempt on Ugandan minister kills daughter and driver". The Guardian (in British English). ISSN 0261-3077. Retrieved 2026-09-09. {{cite news}}: |last= has generic name (help)
  7. ↑ Candia, Steven (31 October 2005). "Police Will Miss Katumba Wamala". New Vision. Archived from the original on 23 December 2015. Retrieved 12 May 2014.
  8. 1 2 independent, The (2017-02-07). "PROFILE: Gen. Edward Katumba Wamala". The Independent Uganda: (in American English). Retrieved 2026-09-09.{{cite web}}: CS1 maint: extra punctuation (link)
  9. ↑ Agency, HICGI News (2015-06-22). "Uganda Chief of Defense Forces Gen Katumba Wamala with Hon Kivumbi Earnest Benjamin". HICGI News Agency (in Lungereza). Retrieved 2026-09-09.
  10. ↑ "The Chief of Defence Forces, Gen. Edward Katumba Wamala". specialforcescommand.go.ug. Archived from the original on 22 March 2019. Retrieved 22 December 2015.
  11. ↑ Tebajjukira, Madinah (22 April 2007). "Uganda: General Katumba Gets First Class Degree". New Vision via AllAfrica.com. Retrieved 12 May 2014.
  12. ↑ "Police will miss Katumba Wamala". www.newvision.co.ug. Archived from the original on 2015-12-23. Retrieved 2026-09-09.
  13. ↑ Samuel Muhimba (26 October 2023). "Gen Katumba Wamala awarded honorary doctorate". Nile Post Uganda. Kampala, Uganda. Retrieved 26 October 2023.
  14. ↑ Kato, Joshua (5 September 2005). "Rebels Turned UPDF Commanders". New Vision. Archived from the original on 23 June 2015. Retrieved 12 May 2014.
  15. ↑ "Uganda: N. American Ugandans Meet". New Vision (Kampala). 2 September 2003. Retrieved 18 February 2026.
  16. ↑ Candia, Steven (3 November 2005). "Major General Kale Kaihura Takes Over Police Force". New Vision. Archived from the original on 23 June 2015. Retrieved 12 May 2014.
  17. ↑ Ayiga Ondoga (14 February 2010). "Over 1,700 UPDF Soldiers for Somalia". Kampala: New Vision. Archived from the original on 23 June 2015. Retrieved 12 May 2014.
  18. ↑ John Tugume (24 May 2013). "General Katumba Wamala To Head The Uganda Army". Daily Monitor. Kampala. Archived from the original on 13 January 2017. Retrieved 12 May 2014.
  19. ↑ Sam Waswa (1 June 2021). "General Katumba Wamala Attacked by Gunmen; Daughter Reported Dead". ChimpReports. Kampala, Uganda. Retrieved 1 June 2021.
  20. ↑ "Assassination attempt on Ugandan minister kills 2". Deutsche Welle. 1 June 2021. Retrieved 1 June 2021.
  21. ↑ "Katumba Wamala: Uganda minister shot in assassination attempt". BBC News. 1 June 2021. Retrieved 1 June 2021.
  22. ↑ "Assassination attempt on Ugandan minister kills daughter and driver". The Guardian. 1 June 2021. Retrieved 1 June 2021.
  23. ↑ "Uganda links Islamist rebels to attempted murder of minister". Reuters. 1 July 2021.
  24. ↑ Dan Wandera (9 August 2026). "Gen Katumba honoured ahead of UPDF retirement". Daily Monitor. Kampala, Uganda. Retrieved 10 August 2026.
  25. ↑ Rogers Atukunda (10 August 2026). "Katumba Wamala Marks 47 Years of Military Service Ppays Tribute To Museveni". SoftPower Uganda. Kampala, Uganda. Retrieved 10 August 2026.
  26. ↑ "A look at Gen Katumba Wamala's 47 years in uniform". Monitor (in Lungereza). 2026-08-21. Retrieved 2026-09-09.

Ebijuliziddwa wabweru wa Wikipedia.

[kyusa | kolera mu edit source]
  • Ekibanja kya Genero Katumba Wamala ku kibanja ki Parliament.go.ug
  • Ebifaananyi bya genero Katumba Wamala ku mukutu gwa google.com
Abalondeddwa mu poliisi
Yadda mu bigere bya

John Kisembo

Omuduumizi wa Poliisi ya Uganda

2003-2005

Eyamuddira mu bigere

Kale Kayihura

Offiisi z'amagye
Yadda mu bigere bya

Aronda Nyakairima

Omuduumizi owokuntikko ow'eggye lya Uganda

2013-2017

Eyamuddira mu bigere

David Muhoozi

Ofiisi z'obuweereza bwa gavumenti
Yadda mu bigere bya

Monica Azuba Ntege

Minisita w'emirimu n'ebyentambula

Ogwekkumineebiri 2019-Ogwokutaano 2026

Eyamuddira mu bigere

Fred Byamukama

Yadda mu bigere bya

Wilson Muruli Mukasa

Minisita w'Abakozi ba Gavumenti

Ogwokutaanao 2026-Okutuusa leero

Eyamuddira mu bigere

Ekifo yakirimu