Tamena Ibuga
Tamena Ibuga era agamanyiddwa nga amazina g'okujaguza amakungula mu bantu b'e Busoga, mazina g'akinaansi agasibuka mu bu Kyabazinga bw'e Busoga mu Buvanjuba bwa Uganda. Amazina gano gnkizo nnyo anti g'olesa omwoyo gw'okwagalana, omukwano wamu n'obwegasi mu bantu b'Eggwanga lya Busoga.[1] Batera okugoolesa nadala mu biseera nga bali mu bikujuko by'okukungula, Tamena Ibuga yeyambisibwa mu kujjukiza abantu b'e Busoga n'okubazzaamu amaanyi n'okunyiikira ennyo bwe kituuka mu biseera by'amakungula. Nga bayita mu mazina ag'enjawulo, abantu b'e Busoga bajaguza n'okuwa ekitiibwa ettaka lyabwe lye babeera bakunguddeko obulungi, n;okusannyukira amakungula gaabwe.[1][2]
Ebyafaayo ku mazina gano
[kyusa | kolera mu edit source]Amazina ga Tamena Ibuga, n'ensibula yaago gaviira ddala munkwataga ey'amannyi eri wakati w'emikwano ebbiri, mu biseera eby'ayita abantu abaali ab'omukwano ennyo webaamala ng'akaseera nga bali bonna, nga kuno kw'oteeka okugabana byebayiita nga mu kunsibuko y'omukwano gwabwe. Kuntuuka y'olunaku olumu, ab'omukwano bano baagenda ku lugendo lw'okunywa bbiya, enkola y'eby'obuwangwa nga yalimu n'okukozesa endeku nga mwebaalina okunyweera. Wabula, ebyaava mukunywa omwenge omungi ky'abavirako obutakaanya, nekibaleetera n'okulwanagana. Mu byembi, endeku eyali ekola nga akabonero k'omukwano gwabwe yamenyekamu wakamu oluvannyuma lw'okubeera nga baakozesa amannyi mannyi nga bali mu kulwanagana. Okulaba ekyava mu mukwano gwabwe n'obutenbenkevu wakati waabwe, abaaliwo baasalawo okutandikawo amazina, agaalina okukola nga ekigata abantu .[3]
Engeri gyebagatambuzaamu ey'obuwangwa
[kyusa | kolera mu edit source]Amazina ga Tamena Ibuga gazinibwa abasajja abakazi, abato n'abakulu, abanwi b'omwenge ogusogoleddwa ku kyalo n'amazina g'okunyeenya ebiwato. Amazina gazuukusa n'okuzza essanyu mu bantu; abazinnyi tebalina kulekeraawo kulondoola makungula, nga banywa bbiya n'okuzina. Amazina gano galimu okunyeenya ebiwato nga toyimiriza. Balirwaana bagamba nti abazinnyi tebalina kuyimiriza kunyeenya biwato era okugetabamu oteekedddwa okuba ng'osobola okunyenyeza ddala ekiwato.[1]